„Extra omnes!” – tym donośnym wezwaniem rozpoczyna się jedno z najbardziej tajemniczych i uroczystych wydarzeń w Kościele katolickim – konklawe. Ten moment, w którym kardynałowie zamykają się za zamkniętymi drzwiami, by wybrać nowego następcę św. Piotra, łączy w sobie elementy głębokiej duchowości, skomplikowanej procedury, starożytnej tradycji i… nieco dramatyzmu godnego najlepszych powieści historycznych. Ale zanim współczesne kamery skierują obiektywy na Kaplicę Sykstyńską, a wierni na całym świecie zaczną wypatrywać białego dymu, warto cofnąć się do źródeł tej niezwykłej tradycji.

 W pierwszych wiekach chrześcijaństwa wybór biskupa Rzymu – bo tak formalnie określa się papieża – odbywał się w sposób bardzo odmienny od współczesnego. Początkowo papieży wybierali wierni Rzymu razem z duchowieństwem lokalnym. Dopiero z czasem zaczęła się wykształcać bardziej sformalizowana procedura. Jednym z pierwszych ważnych momentów było zarządzenie papieża Mikołaja II z 1059 roku, które ograniczyło prawo wyboru papieża wyłącznie do kardynałów-biskupów, choć później rozciągnięto to prawo także na kardynałów-prezbiterów i kardynałów-diakonów. Reforma ta miała zminimalizować wpływ świeckich władców na wybór papieża, który przez wieki był przedmiotem zakulisowych rozgrywek politycznych.

Sam termin „conclave” pochodzi z łaciny i oznacza dosłownie „z kluczem” – od „cum clave”. Oznacza to, że kardynałowie są zamykani na klucz, aby nikt z zewnątrz nie mógł wywierać wpływu na ich decyzję. Tradycja ta narodziła się w XIII wieku, a konkretnie po śmierci papieża Klemensa IV w 1268 roku. Wybór jego następcy trwał… prawie trzy lata! Zniecierpliwieni mieszkańcy miasta Viterbo, gdzie odbywał się wybór, zamknęli kardynałów w pałacu, zdjęli dach (by poczuli trochę niebiańskiego gniewu) i ograniczyli racje żywnościowe. Metoda ta okazała się skuteczna, bo w końcu wybrano papieża Grzegorza X, który postanowił ukrócić tego rodzaju patologie i w 1274 roku podczas soboru w Lyonie ustanowił formalne zasady konklawe.

Jak przebiega konklawe?

Po śmierci papieża lub jego rezygnacji (rzadkie, ale zdarza się – patrz Benedykt XVI), rozpoczyna się okres „Sede vacante” (czyli wakatu Stolicy Apostolskiej). Kardynałowie gromadzą się w Rzymie, a za organizację odpowiada Kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego. Sprawy administracyjne są pilnowane, ale nie podejmuje się decyzji wiążących dla całego Kościoła.

Konklawe odbywa się w Kaplicy Sykstyńskiej – tej samej, którą zdobią freski Michała Anioła. To nie przypadek – ma to przypominać kardynałom o powadze chwili i wieczności, która na nich patrzy. Każdy dzień konklawe rozpoczyna się mszą i modlitwą. Głosowanie odbywa się dwa razy dziennie – rano i po południu. Głosują tylko kardynałowie poniżej 80. roku życia. Aby wybrać papieża, kandydat musi uzyskać 2/3 głosów. Karty do głosowania są ręcznie wypełniane, składane, zbierane do specjalnego naczynia (kiedyś był to kielich, obecnie raczej będzie to urna) przebijane igłą. Po każdym głosowaniu karty są palone – jeśli wynik był negatywny, do dymu dodaje się substancję chemiczną, która sprawia, że dym jest czarny. Biały dym oznacza: *Habemus Papam* – mamy papieża!

Kiedy tylko zapada decyzja o rozpoczęciu konklawe, zaczyna się teatr liturgiczny, który ma w sobie więcej dramatyzmu niż niejeden spektakl operowy. Już sam moment zamknięcia drzwi Kaplicy Sykstyńskiej jest jak zatrzaśnięcie się za murami innego świata – świata ciszy, modlitwy i powagi. Kardynałowie – odziani w purpurowe szaty – składają uroczystą przysięgę milczenia.

I wtedy zaczyna się rytuał. Wchodząc do Kaplicy, każdy kardynał modli się. Niektórzy zatrzymują się na dłuższą chwilę przed freskiem Sądu Ostatecznego, jakby chcieli przypomnieć sobie, że każda decyzja ma swój ostateczny wymiar. To właśnie tam – pod czujnym spojrzeniem Chrystusa – rozgrywa się jedna z najważniejszych decyzji dla ponad miliarda katolików na świecie. Choć współczesność oferuje wiele udogodnień, tradycja konklawe pozostaje niemal nietknięta. Kardynałowie nie mają dostępu do telefonów, internetu ani gazet. Trzy rozmiary sutanny przygotowane na przyjęcie nowego papieża – mała, średnia i duża – czekają w szafie jak stroje dla aktora, który jeszcze nie zna swojej roli. Wybór imienia – tak symboliczny – bywa efektem wieloletnich przemyśleń lub chwilowego natchnienia. Niektórzy nowo wybrani papieże zdradzają potem, że zdecydowali się w ostatnim momencie, niemal jakby ktoś szeptał im to imię do ucha.

Historia konklawe zna wiele epizodów, które spokojnie mogłyby posłużyć za kanwę historycznych powieści. Kiedy w 1503 roku kardynałowie zebrali się, by wybrać nowego papieża, decyzja zapadła tak błyskawicznie, że kandydat – Pius III – zdążył tylko się rozgościć… i zmarł po 26 dniach. Z kolei wybór Grzegorza X trwał prawie trzy lata – co dziś wydaje się nie do pomyślenia. Nie brak też anegdot. Teoretycznie papieżem może zostać każdy ochrzczony mężczyzna – nawet laik. Oczywiście, zanim wyjdzie na balkon jako biskup Rzymu, musiałby w ekspresowym tempie przejść święcenia – diakonat, prezbiterat i sakrę biskupią. Ale teoretycznie? Jak najbardziej możliwe. W historii zdarzały się też konklawe z humorem. Gdy wybierano Jana Pawła II, wielu kardynałów nie potrafiło poprawnie wypowiedzieć jego nazwiska – Wojtyła brzmiało dla nich jak łamaniec językowy. Ale Duch Święty nie wybiera na podstawie łatwości wymowy. Nie bez znaczenia są też względy praktyczne. Jeśli kardynał jest ciężko chory, może oddać głos z łóżka. Technika wspomaga dziś nawet najbardziej schorowanych elektorów – Kościół zna swoje dzieci i wie, że świętość nie zawsze idzie w parze z dobrym zdrowiem.

Nie ma się co oszukiwać – choć konklawe to wydarzenie duchowe, nie jest oderwane od realiów politycznych. Różne frakcje, poglądy i wizje przyszłości Kościoła ścierają się za zamkniętymi drzwiami. Współczesne konklawe to nie tylko wybór osoby, ale kierunku, w jakim podąży Kościół katolicki: bardziej konserwatywnego czy otwartego?

Czasem pojawiają się pogłoski o lobbingu, o „papabile” – czyli faworytach. Choć historia pokazała wielokrotnie, że „Duch Święty” potrafi zaskoczyć – i wybór pada na zupełnie nieoczywistego kandydata. Ostatnie konklawe miało miejsce w 2013 roku i zakończyło się wyborem Jorge Mario Bergoglio – papieża Franciszka. Był to pierwszy papież jezuita, pierwszy z Ameryki Południowej, pierwszy o imieniu Franciszek. Przebieg konklawe był szybki i sprawny, co tylko podkreśla dojrzałość współczesnych procedur.

Konklawe to znacznie więcej niż wybory. To sakralny rytuał, w którym duchowość miesza się z historią, a tradycja z rzeczywistością XXI wieku. To moment, kiedy Kościół – pomimo swoich ludzkich słabości – próbuje usłyszeć głos Ducha Świętego. Tajemnica konklawe wciąż fascynuje, inspiruje i uczy pokory wobec wielowiekowej mądrości Kościoła katolickiego. A gdy nad Kaplicą Sykstyńską unosi się biały dym, cały świat wstrzymuje oddech – bo właśnie wybrano człowieka, który przez kolejne lata będzie pasterzem dla ponad miliarda wiernych. I to nie jest mała sprawa.

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Artykuł Zamknięci „cum clave” – Kościół wybiera papieża pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

(„Są kłamstwa, które mają krótkie nogi i kłamstwa, które mają długi nos: twoje jest dokładnie takie, które ma długi nos.”)

Carlo Collodi („Pinocchio”)

Oprowadzając rodziny po Rzymie to był obowiązkowy punkt każdego spaceru z Wami. Sklepik Pinocchio przy Via dei Pastini, zaraz przy Panteonie. Dzieciaki naciągały rodziców na mały gadżet z drewnianym gościem, spędzaliśmy tam zawsze dłuższą chwilę robiąc zdjęcia. Dorośli wracali do lat dzieciństwa, a młodzi biegali po sklepie.

Cudne drewniane zabawki, wielki motor…., tanio nie było to prawda…., ale już nigdy nie dowiemy się jak długi nos miał Pinokio. Firma Bartolucci zamyka swoje sklepy, pokonana przez COVID-19 i kryzys na rynku. Jaka szkoda, jaka piękna historia. No właśnie, opowiedzmy ją sobie, ale tak od początku.

Zaczyna się ona od autora książki pana Carla Collodi, a właściwie Carlo Lorenzini, włoskiego pisarza i dziennikarza. Autor urodził się 24 listopada 1826 roku we Florencji, w rodzinie o skromnych korzeniach: jego ojciec Domenico był kucharzem w służbie florenckiej rodziny markizów Ginori, a jego matka – Angelina Orzani – pracowała jako gospodyni. Młody Carlo dzieciństwo spędza we Florencji, jednak trudna sytuacja finansowa zmusza rodziców do oddania go w wieku dwunastu lat do seminarium duchownego Colle Val d’Elsa.

W 1842 Carlo powrócił do stolicy Toskanii, aby kontynuować studia humanistyczne (w zakresie retoryki i filozofii) w szkole ojców pijarów z San Giovannino, jednak dwa lata później porzucił studia i znalazł pracę w księgarni Piatti, dzięki czemu po raz pierwszy nawiązał kontakt z intelektualistami, dziennikarzami i pisarzami. W 1847 r., Collodi został również współpracownikiem „Rivista di Firenze”. W 1848 roku Collodi rozpoczyna karierę urzędnika państwowego, która doprowadza go do stanowiska sekretarza administracyjnego.

Bierze udział w wojnie o niepodległość Włoch (I wojna o niepodległość) z bratem Paolo i właścicielem wydawnictwa Giulio Piatti. Zaciągnęli się do Drugiego Batalionu Florenckiego i walczyli w Montanierze. Z tego czasu pochodzą trzy listy do Aiazziego, gdzie dziennikarz opisuje swoje pierwsze wrażenia jako żołnierz. Są przykładem zręcznej narracji, malowniczych opisów i kunsztu pisarskiego autora. Carlo jest jednak rozczarowany z powodu nieudolności rządzących, obserwuje postępujący kryzys i dezorganizację armii. Postanawia założyć satyryczną gazetę „Il Lampione”, która prezentuje stanowisko prodemokratyczne i antyaustriackie. Gazeta ma na celu edukację najbiedniejszych i społecznie zacofanych warstw włoskiego społeczeństwa. Gazeta jednak zostaje zamknięta w wyniku działań cenzorów Wielkiego Księstwa Toskanii, wówczas Collodi zamyka „Il Lampione” i zakłada czasopismo „Scaramuccia”, którego jest dyrektorem w latach 1853-1855. To właśnie w tych latach Carlo poświęca się pierwszym próbom literackim. Książka „Un romanzo in vapore” z 1856 roku jest rodzajem przewodnika turystycznego, który opisuje linię kolejową Florencja-Livorno zwaną Leopolda. W książce Collodi miesza różne style od opisu podróży, poprzez wstawki narracyjne, elementy komiksu aż do praktycznych informacji podróżnych. W 1856, współpracując z florencką gazetą humorystyczną „La Lente”, po raz pierwszy podpisał się pseudonimem Carlo Collodi. Jego pseudonim, jest nazwą miasteczka w Toskanii, w którym urodziła się jego matka.

W 1857 roku wydaje „I misteri di Firenze”, książkę będącą parodią dziewiętnastowiecznego gatunku literackiego zwanego Il romanzo d’appendice. Nurt ten rozwinął się we Francji w połowie XIX wieku. Wywodzi się od Louisa-François Bertina, redaktora paryskiego magazynu „Journal des Débats”. Charakteryzował się przygodowymi narracjami, pełnymi zwrotów akcji opisami oraz mocno zaznaczonymi kontrastami moralnymi między pozytywnymi bohaterami a złymi antagonistami, którzy musieli pokonać emocjonalność czytelnika. Gatunek ten w późniejszym czasie zadomowi się w Anglii i da impuls do rozwoju nowoczesnego rynku wydawniczego.

Po udziale w drugiej wojnie o niepodległość (1859), Collodi współpracuje z regionalnymi czasopismami i gazetami. Bardzo często bywa w kawiarni Caffè Michelangelo, miejscu spotkań ruchu malarskiego Macchiaioli. Artyści z tej grupy, łamiąc konwencje, malowali w plenerze, by w najwierniejszy sposób odtworzyć naturalne światło i kolory. Grupa macchiaioli wyprzedziła impresjonistów, którzy w latach 60. XIX wieku realizowali podobne założenia we Francji. Najbardziej znani reprezentanci tej grupy to Giovanni Fattori, Silvestro Lega, Giuseppe Abbati i Telemaco Signorini. Nazwa grupy pochodzi od włoskiego słowa „macchia” oznaczającego plamę.

W 1875 r. wydawca Paggi powierzył Collodiemu przekład baśni Charlesa Perraulta (1628-1703) „Bajki Babci Gąski” w której znajdują się najbardziej znane baśnie autora takie jak Kot w Butach, Kopciuszek czy Śpiąca Królewna. Tłumaczenie to opatrzone tytułem „I racconti delle fate”, okazuje się strzałem w dziesiątkę. Collodi przekonuje wydawcę do kontynuacji współpracy. Działanie to wpisuje się we wprowadzoną w tym czasie we Włoszech reformę systemu edukacji zwaną reformą Coppino – od nazwiska ministra, który w 1877 r. wprowadził obowiązek pierwszych trzech lat nauki w szkole podstawowej, tworząc w ten sposób rynek podręczników dla uczniów. Powstają książki Carla pod tytułami „Giannettino” (wydana w 1877 roku) i  „Minuzzolo” (wydana w 1878 roku.)

Pinokio rodzi się jako historia wydawana w odcinkach w czasopiśmie „Giornale per i bambini” pod tytułem „Storia di un burattino”. Kiedy po pierwszych przygodach Collodi postanawia przerwać historię (w kulminacyjnym momencie powieszenia Pinocchio), protesty czytelników skłaniają go do wznowienia i kontynuowania opowieści, nadając jej pozytywny wymiar, w którym drewniana kukiełka, poznawszy wartość edukacji, zamienia się w prawdziwe dziecko.

Publikacja kończy się w 1883 roku, kiedy „Przygody Pinokia” zostały opublikowane w tomie składającym się z trzydziestu sześciu rozdziałów. Od tego czasu Pinokio stał się autentycznym bestsellerem, co czyni go jedną z najchętniej czytanych książek w całej literaturze światowej. Carlo Collodi zmarł we Florencji 26 października 1890 r. nieświadomy sukcesu swojego dzieła. Został pochowany tamże, na cmentarzu przy bazylice San Miniato al Monte.

W 1962 roku powstała Fundacja Narodowa Carlo Collodi, której jednym z celów jest rozpowszechnianie i upowszechnianie na świecie dzieł Collodiego, w szczególności „Przygód Pinokia”. Dekretem Ministerialnym z dnia 9 czerwca 2009 r. ustanowiono Narodowe Wydanie Dzieł Carlo Lorenziniego.

Collodi jest we Włoszech bohaterem narodowym dlatego wszelkie publikacje dotyczące jego drugiej natury, licznych romansów, między innymi ze śpiewaczką operową Giulią De Filippi są raczej skrzętnie ukrywane i nieczęsto znajdziecie informacje na temat wybujałej aparycji miłosnej Carla. Tym bardziej, że po śmierci Carla jego brat zniszczył część jego spuścizny twierdząc, że chroni dobre imię brata.

Mało kto też wie, że Pinokio nie jest wcale książką dla dzieci. Collodi skrzętnie ukrył w niej satyrę na panujące wówczas we Włoszech stosunki społeczne. Jednak jak to zazwyczaj bywa, dzieci inaczej to postrzegają…

„Pinocchio może być związany z osobistą historią każdego człowieka, ponieważ mówi o dorastaniu i uczeniu się różnicy między dobrem a złem, popełnianiu błędów, a następnie ciężkiej pracy, aby je naprawić” – mówiła w wywiadzie Maria Bartolucci. Jednocześnie dodała: „Chodzi o buntowniczą postawę nastolatka i odkrywanie swoich rodziców poprzez poświęcenie, które dla ciebie złożyli. Uważamy, że właśnie dlatego każdy, w każdym wieku, może odnieść się do tej opowieści. To coś, co przechodzi przez dowolny okres, wiek lub kulturę. Każdy ma w sercu małego Pinokia.” To właśnie ta rodzinna firma stolarska z Toskanii produkuje od 1936 roku drewniane zabawki Pinocchio.

Więc wróćmy do historii naszego magicznego sklepu.

Otóż przygoda rodziny Bartolucci rozpoczęła się w małej wiosce Belvedere Fogliense (dawniej Montelevecchie) w gminie Tavullia, położonej na wzgórzach obszaru Montefeltro. To miasteczko, w którym życie wciąż płynie spokojnie i gdzie można cieszyć się widokiem z jego starożytnych murów i rozkoszować się magią panoramicznego widoku. To tutaj, w 1936 roku, rozpoczęła się historia Bartolucciego i to tutaj rodzina zdecydowała się zachować rdzeń swojej działalności. W maju 1981 roku Francesco Bartolucci, syn i wnuk stolarzy wyrzeźbił swojego pierwszego Pinokia w małym warsztacie w piwnicy swojego domu.

Sztuki rzeźbiarskiej uczył się w sklepie należącym do lokalnego rzemieślnika Elvino Ugoliniego, do którego dołączył w wieku zaledwie 13 lat, a zanim zwrócił uwagę na Pinokia, zdobył wieloletnie doświadczenie w dekorowaniu i grawerowaniu w firmie meblarskiej swojego wuja Ernesto.

Od pierwszych Pinocchio sprzedawanych na małych wiejskich targach, do których Francesco Bartolucci podróżował swoim autem, do pierwszego sklepu, który został otwarty w Urbino w 1990 roku, magia świata Bartolucci podbiła serca wielu różnych kultur i rozprzestrzeniła się na całym świecie. W 2011 roku rozpoczęła się międzynarodowa przygoda firmy, a dziś punkty sprzedaży Bartolucci – będą zamykane…

Cóż Wam możemy powiedzieć, po cichu liczymy, że może władze Rzymu i Florencji docenią historię tej rodziny i pomogę przetrwać trudny czas. Tymczasem jednak patrzymy na klepsydrę Pinokia odmierzającą czas mycia zębów dla synka i myślimy sobie, że być może to już ostatnia rzecz jaką mamy ze sklepu przy Via dei Pastini…

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Bibliografia:

• https://library.weschool.com/lezione/carlo-collodi-lorenzini-pinocchio-opere-perrault-9264.html
• https://reporterzy.info/4042,carlo-lorenzini-collodi-dziennikarska-historia-tworcy-pinokia.html
• https://www.tuscanynowandmore.com/discover-italy/italy-kids/pinocchio-legacy-tuscany-collodi
• https://www.bartolucci.com/en/who-we-are/

Artykuł Addio Pinocchio…adoptowany syn Toskanii ginie w oparach COVID-19 pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Kilka dni temu w Rzymie odbyły się uroczystości upamiętniające 100 – lecie powstania Grobu Nieznanego Żołnierza.

Ołtarz Ojczyzny w Rzymie zna każdy, kto kiedykolwiek odwiedził to miasto. Ten monumentalny budynek dla jednych jest zakałą miasta, dla innych cudem architektury. Został on zaprojektowany przez architekta Giuseppe Sacchoniego na wzór antycznych monumentalnych ołtarzy greckich i wielkich świątyń rzymskich (np. Ołtarz Pergamoński, Sanktuarium Fortuny w Palestrinie). Prace budowlane trwały wiele lat (1885-1935), a efekt możecie oglądać sami na Placu Weneckim.

Grób Nieznanego Żołnierza (Tomba del Milite Ignoto) to pomnik wojenny znajdujący się w Rzymie pod posągiem bogini Romy w Altare della Patria.
Nieznany żołnierz włoski (Milite Ignoto) został pochowany w Rzymie 100 lat temu. Po I Wojnie Światowej wiele narodów zdecydowało, że pochowają w zbiorowych mogiłach anonimowe zwłoki, aby w ten sposób uhonorować wszystkich tych, którzy zginęli w trakcie konfliktu w różnych bitwach.
W przypadku Włoch wybrano zwłoki 11 niezidentyfikowanych żołnierzy, spośród których miało zostać wybrane jedno ciało. Trumny zostały przetransportowane do bazyliki w Akwilei, w pobliżu pól bitewnych Isonzo. Dlaczego piszę w liczbie mnogiej? Ponieważ bitew pod Isonzo stoczono 12, w latach 1915–1917, we wschodniej części frontu włoskiego podczas I wojny światowej. W bitwach nad Isonzo oddziały włoskie toczyły walki pozycyjne z siłami austro-węgierskimi dowodzonymi przez Svetozara Boroevicia von Bojna. Podczas pierwszych pięciu bitew, siłom włoskim nie udało się przełamać obrony austriackiej. Podczas szóstej bitwy w sierpniu 1916 roku, Włosi zajęli Gorycję, jednak kolejne bitwy nie przyniosły poważniejszych sukcesów żadnej ze stron. Rozstrzygnięcie przyniosła dopiero dwunasta bitwa (nazywana też bitwą pod Caporetto), gdy w październiku 1917 niemieckie uderzenie wykonane przy użyciu gazu bojowego, difosgenu, przerwało pozycje włoskie, a armia włoska opuściła w panice dotychczas zajmowane pozycje.

28 października 1921 r. do Bazyliki Matki Bożej Wniebowziętej w Akwilei zaproszono Marię Bergamas z Triestu. Została ona wybrana do reprezentowania wszystkich włoskich matek, które straciły syna podczas wojny, nie wiedząc, gdzie został pochowany. Syn Marii – Antonio – został powołany do armii austriackiej, ale zdezerterował, by zaciągnąć się do Włochów i zginął w bitwie pod Monte Cimone di Tonezza 16 czerwca 1916 roku.
Maria Bergamas stanęła przed 11 trumnami. Kiedy pogrążona w żałobie matka dotarła do dziesiątej trumny w kolejce, upadła na podłogę, przerywając ciszę bazyliki, wykrzykując imię syna. Biły dzwony kościelne, a obecni płakali. To właśnie dziesiąte ciało zostało wybrane do odbycia podróży do Rzymu.
Pozostałych żołnierzy pochowano na cmentarzu wojennym za bazyliką w Akwilei, gdzie ponad 30 lat później pochowano również Marię Bergamas.

Trumna Nieznanego Żołnierza została umieszczona na lawecie armaty i ruszyła do Wiecznego Miasta w towarzystwie weteranów wojennych odznaczonych medalami za męstwo. Postawiono ją na specjalnie na tę okazję zaprojektowanym wagonie kolejowym. Pociąg jechał powoli przez Włochy, przez cztery dni, aby na każdej stacji tłumy ludzi mogły uczcić niezidentyfikowanego żołnierza. Setki tysięcy Włochów pojawiło się, aby oddać mu hołd. Wielu na kolanach witało przejeżdżający pociąg. Inni rzucali kwiaty. Kiedy kondukt dotarł do Rzymu, ciało Milite Ignoto zostało przewiezione do kościoła S. Maria degli Angeli e Martiri przed pochowaniem w Altare della Patria w dniu 4 listopada 1921 roku.

W uroczystej ceremonii wziął udział król Wiktor Emanuel III oraz weterani, wdowy wojenne i matki synów, którzy nigdy nie wrócili z pola bitwy. Ceremonia pochówku Nieznanego Żołnierza, która odbyła się 4 listopada 1921 r., była najważniejszą i najbardziej partycypacyjną manifestacją patriotyczną zjednoczonych Włoch, biorąc pod uwagę udział w niej prawie miliona osób. Nieznanemu Żołnierzowi przyznano Złoty Medal Walecznych Wojsk, najwyższe włoskie odznaczenie wojskowe. W krypcie wewnątrz Altare della Patria, znajdziemy inskrypcję o treści:

„Degno figlio di una stirpe prode e di una millenaria civiltà, resistette inflessibile nelle trincee più contese, prodigò il suo coraggio nelle più cruente battaglie e cadde combattendo senz’altro premio sperare che la vittoria e la grandezza della Patria”

(„Godny syn dzielnego rodu i tysiącletniej cywilizacji, opierał się nieugięcie w najtrudniejszych okopach, nie szczędził odwagi w najkrwawszych bitwach i poległ w walce bez innej nadziei niż zwycięstwo i wielkość Ojczyzny”)

Na epigrafie mieszczącym się na grobie w Altare della Patria mamy napis: „Milite ignoto” i daty „XXIV Maggio MCMXV” (24 maja 1915) i „IV Novembre MCMXVIII” (4 listopada 1918), czyli początek i koniec włoskiego udziału w I Wojnie Światowej.

Na frontowych drzwiach krypty wewnętrznej znajduje się epitafium, napisane przez króla Wiktora Emanuela III:

„Ignoto il nome – folgora il suo spirito – dovunque è l’Italia – con voce di pianto e d’orgoglio – dicono – innumeri madri: – è mio figlio”

(„Nieznane imię – jego duch olśniewa – gdziekolwiek są Włochy – głosem pełnym łez i dumy – mówią – niezliczone matki: – to syn mój”) 

Części krypty i grobowca zostały wykonane z materiałów kamiennych z gór, które były miejscem bitew I wojny światowej: marmurowa posadzka pochodzi z płaskowyżu krasowego, a mały ołtarz z jednego bloku kamienia z Monte Grappa. Grób jest symboliczną świątynią, która reprezentuje wszystkich poległych i zaginionych w czasie wojny.

Grób Nieznanego Żołnierza, jest zawsze strzeżony przez straż honorową i dwa płomienie, które płoną wiecznie w specjalnych piecykach. W ciągu pierwszych dziesięciu lat honor straży honorowej przypadł Królewskim Karabinierom; na drugą dekadę (1931-1941) zarezerwowany został dla piechoty; tak więc kolejno, dziesięć na dziesięć lat, różne rodzaje sił zbrojnych następują po sobie w symbolicznym rytuale.

Alegoryczne znaczenie wiecznie płonących płomieni wiąże się z ich wielowiekową symboliką, wywodzącą się ze starożytności, zwłaszcza z kultu zmarłych. Ogień, który płonie wiecznie, symbolizuje pamięć, patriotyczną miłość i wieczną pamięć o Włochach, nawet tych, którzy są daleko od swojego kraju: nie przypadkiem na dwóch piecykach obok Grobu Nieznanego Żołnierza umieszczona jest tablica z napisem „Włosi za granicą dla ojczyzny” upamiętniająca darowizny dokonane przez emigrantów włoskich w okresie od końca XIX do początku XX wieku na budowę Palazzo Vittoriano.

Każdego roku 4 listopada, obchodzony jest we Włoszech Dzień Jedności Narodowej i Sił Zbrojnych. Wówczas włoski prezydent składa wieniec przy Grobie Nieznanego Żołnierza, jest parada w centrum Rzymu, a odrzutowce Frecce Tricolori przelatują ku czci poległych na wojnie żołnierzy.

Ten rok jest szczególnie przejmującą rocznicą, ponieważ mija stulecie od pogrzebu Milite Ignoto, nieznanego żołnierza, którego śmierć dała Włochom impuls do zjednoczenia i walki o własną niezależność.

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Bibliografia:

• https://www.treccani.it/enciclopedia/milite-ignoto_(Enciclopedia-Italiana)/
• https://www.cimeetrincee.it/ilmilite.htm
• http://www.anapisa.it/patria/ignoto/ignoto1.htm
• https://lifeinitaly.com/history-of-monument-to-vittorio-emanuele/

Artykuł Grób Nieznanego Żołnierza – prawda i pamięć pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Czy Wy też oglądaliście ceremonię otwarcia EURO 2020 na Stadio Olimpico? Czy Wy to słyszeliście? Ależ oni to zaśpiewali! Powiecie: każdy naród tak śpiewa swój hymn. A ja Wam powiem, że oni to śpiewają z taką dumą i radością jakby świat miał się kończyć.

Właściwie ten tekst zaczęłam pisać już jakiś czas temu, ale teraz to chyba ten moment, żeby go Wam udostępnić. No więc zacznijmy od hymnu, bo historia jest długa i zawiła.

https://www.youtube.com/watch?v=y6xy6llBiM0

Tekst „Il Canto degli Italiani” został napisany przez Genueńczyka Goffredo Mameli, wówczas młodego studenta i żarliwego patriotę.

Abyśmy mogli poznać kontekst historyczny napiszę, że jesteśmy w roku 1848, czyli rozpoczyna się europejska Wiosna Ludów. Rewolucje, które wówczas miały miejsce na kontynencie zmierzały do usunięcia starych struktur monarchicznych i stworzenia niezależnych państw narodowych. Były one demokratyczne i liberalne i rozpoczęły się w lutym 1848 roku we Francji. We Włoszech w tym czasie rozpoczyna się pierwsza włoska wojna o niepodległość, czyli wojna austriacko-piemoncka. Karol Albert Sabaudzki – właściwie Carlo Alberto Amedeo di Savoia król Sardynii z dynastii sabaudzkiej i Leopold II w Wielkim Księstwie Toskanii zostali zmuszeni do ustępstw na rzecz demokratów. Podczas zamieszek w Wiedniu, zarówno Mediolan jak i Wenecja, główne miasta w Królestwie Lombardzko-Weneckim pod panowaniem austriackim, zbuntowały się. Rewolucję poparła także Sycylia, z wyjątkiem Mesyny oraz księstwo Parmy, co zmusiło Karola II Burbona do opuszczenia własnego księstwa. Królestwo Sardynii postanowiło wykorzystać pozornie korzystny moment i wypowiedziało wojnę Austrii, w sojuszu z Państwem Kościelnym i Królestwem Obojga Sycylii, atakując włoskie posiadłości w jej granicach.

Armia Piemontu składała się z dwóch korpusów oraz jednej dywizji rezerwowej, w sumie 12.000 żołnierzy. Trzonem armii była silna kawaleria z artylerią. 21 marca Wielki Książę Toskanii również zadeklarował wejście do sojuszu w wojnie przeciwko Austrii, stawiając się z kontyngentem 6700 ludzi. Papieska Armia posiadała siły podobnej wielkości, wspierane przez liczne rzesze ochotników. W dniu 25 marca awangarda II Korpusu Piemontu zdobyła Mediolan a dwa dni później uwolniła Pawię.

Po początkowych sukcesach kampanii, wraz ze zwycięstwami w Goito i Peschiera del Garda, papież Pius IX, obawiając się możliwej ekspansji Piemontu na Półwyspie Apenińskim w razie zwycięstwa, nakazał odwrót swoim wojskom. Królestwo Obojga Sycylii opanowane zamieszkami również wycofało się z wojny z wyjątkiem generała Guglielmo Pepe, który nie chciał wrócić do Neapolu i udał się do Wenecji, aby chronić ją przed austriackim kontrnatarciem. Sycylia niedługo później ogłosiła swoją niepodległość. Na jej czele stanął Ruggeru Sèttimu, który 13 kwietnia 1848 ogłosił detronizację Ferdynanda. Król Ferdynand II początkowo wycofał się głównie z powodu obietnicy złożonej przez buntowników z Sycylii wobec Karola Alberta dotyczącej przejęcia korony, jednakże później z pomocą wiernych sobie wojsk odzyskał tron.

Armia Piemontu pozbawiona sojuszników została pokonana przez Austriaków w bitwie pod Custozą w dniu 24 lipca 1848 roku. Rozejm zawarty między Austrią i Sardynią w Vigevano 9 sierpnia tegoż roku, przetrwał mniej niż siedem miesięcy, gdyż Karol Albert wypowiedział go w dniu 12 marca 1849 roku. Armia austriacka szybko przejęła inicjatywę w Lombardii i pobiła wojska Piemontu pod Novarą 23 marca 1849 roku. Wojska piemonckie wyparte zostały do leżącego u podnóża Alp Borgomanero, natomiast Austriacy opanowali Novarę, Vercelli i Trino wraz z drogą prowadzącą do stolicy Piemontu – Turynu.

Niebawem austriacki generał, baron Julius Jacob von Haynau opanował miasto Brescia, w wyniku czego Karol Albert abdykował na rzecz swego syna Wiktora Emanuela (w przyszłości króla zjednoczonych Włoch. Karol Albert po abdykacji udał się na dobrowolne wygnanie do Portugalii, do miasta Oporto, gdzie po czterech miesiącach zmarł.

Nowy władca Piemontu Wiktor Emanuel zawarł z Radetzkim rozejm, podpisany 26 marca w Novarze. Piemont dostał się pod czasową okupację austriacką.

Ostatecznie traktat pokojowy został podpisany w dniu 9 sierpnia 1849 roku. Nakazywał Królestwu Piemontu-Sardynii zapłacenie odszkodowania dla Austrii w wysokości 65 mln franków.

Wojna oznaczała porażkę Sardynii, która nie była w stanie pokonać Austrii w pojedynkę. Spowodowało to, że już w kilka lat później Sardynia zaczęła szukać sojuszników przeciwko Austrii. Dzięki późniejszym sojuszom z Francją (układ w Plombieres w 1858) i Prusami (1866), Sardynia była w stanie wypędzić Austriaków z północnych Włoch oraz doprowadzić do zjednoczenia ziem włoskich.

Wróćmy jednak do hymnu. Źródła różnią się co do dokładnej daty powstania tekstu: według niektórych badaczy hymn został napisany przez Mameliego 10 września 1847 r., według innych data narodzin utworu była dwa dni wcześniej, 8 września. Po odrzuceniu pomysłu dostosowania go do istniejącej muzyki 10 listopada 1847 Goffredo Mameli wysłał tekst hymnu do Turynu, aby muzykę do niego skomponował genueński kompozytor Michele Novaro.

Novaro był przekonanym liberałem i ofiarował swoje talenty kompozytorskie sprawie zjednoczenia Włoch, nie czerpiąc żadnych osobistych korzyści z tego tytułu. Zmarł w biedzie 20 października 1885 r., po życiu pełnym trudności finansowych i zdrowotnych. Został pochowany na Cmentarzu Monumentalnym Staglieno w Genui. Novaro skomponował muzykę w swoim domu zaczynając komponować na klawesynie, a kończąc na fortepianie.

Mameli, który był republikaninem, jakobinem i zwolennikiem motta zrodzonego z Rewolucji Francuskiej liberté, égalité, fraternité, do napisania tekstu „Il Canto degli Italiani” był inspirowany francuskim hymnem. Na przykład słowa „Stringiamci a coorte” (zewrzyjmy szeregi), przypomina wers z Marsylianki, „Formez vos bataillon” („Uformuj swoje bataliony”).

W pierwszej wersji hymnu Mameli napisał werset poświęcony włoskim kobietom, który później wyeliminował z końcowej wersji. Werset ten nakazywał tkanie flag i kokard, które sprawią, że męskie dusze będą szarmanckie. Był nawoływaniem do miłości.

W oryginalnej wersji hymnu, pierwszy werset pierwszej zwrotki brzmiał „Hurra Włochy”, Mameli następnie zmienił go na „Fratelli d’Italia” prawie na pewno za sugestią samego Michele Novaro. Ten ostatni, gdy otrzymał rękopis, dodał też buntownicze „Tak!” na koniec refrenu śpiewane po ostatniej strofie.

10 grudnia 1847 r. był historycznym dniem dla Włoch. Demonstracja, zorganizowana przed Santuario della Nostra Signora di Loreto w genueńskiej dzielnicy Oregina, została oficjalnie poświęcona 101 rocznicy buntu ludu genueńskiej dzielnicy Portoria w czasie wojny o sukcesję austriacką, która doprowadziła do wypędzenia Austriaków z miasta. W rzeczywistości była to wymówka, by zaprotestować przeciwko obcej okupacji we Włoszech i skłonić Karola Alberta z Sardynii do przyjęcia włoskiej sprawy wolności i jedności. Z tej okazji pokazano flagę Włoch i po raz pierwszy publicznie odśpiewany został hymn. Zagrała go Filarmonica Sestrese, ówczesny zespół miejski Sestri Ponente. Świadkami tego wydarzenia było 30 tysięcy ludzi, którzy przybyli do Genui na to wydarzenie. Śpiewanie tego utworu było przestępstwem politycznym, za które można było trafić do więzienia. Utwór był zakazany przez policję sabaudzką do marca 1848 r., jego wykonania zabroniła też policja austriacka, która również do końca I wojny światowej uważała go za przejaw działania wywrotowego.

Istnieją dwa rękopisy hymnu; pierwszy, oryginalny, z odręcznymi adnotacjami samego Mameliego, znajduje się w Instytucie Mazzini w Genui, natomiast drugi, wysłany przez Mameliego 10 listopada 1847 do Novaro, jest przechowywany w Museo del Risorgimento w Turynie. Rękopis hymnu, który Novaro przesłał wydawcy Francesco Lucca, znajduje się natomiast w Archiwum Historycznym Ricordi. Wersja hymnu, która znajduje się w Istituto Mazziniano, nie zawiera ostatniej strofy („Son giunchi che piegano…”) z obawy przed cenzurą. Od grudnia 1948 roku hymn był bardzo popularny wśród Włochów i był powszechnie śpiewany podczas demonstracji, protestów i buntów jako symbol zjednoczenia Włoch w większości regionów. Kiedy „Il Canto degli Italiani” stało się popularne, władze Sabaudii ocenzurowały piątą strofę niezwykle surową w stosunku do Austriaków; jednak po wypowiedzeniu wojny Cesarstwu Austriackiemu i rozpoczęciu I wojny o niepodległość Włoch (1848-1849) żołnierze i orkiestry sabaudzkie wykonywały ją tak często, że król Karol Albert został zmuszony do wycofania wszelkiej cenzury. Czego dotyczy ostatni wers, tak bardzo znienawidzony przez władze? Upamiętnia on waleczności Polaków, którzy stracili swoje życie w boju o wolność przeciw Austriakom i Rosjanom, którzy byli postrzegani również jako wrogowie Włochów. Jest to też odwołanie do wydarzeń z lutego i marca 1846 r., gdy Polacy w Galicji poddani zostali surowym represjom za swoją walkę o niepodległość.

Ostatnie słowa hymnu zostały umieszczone w pieśni dopiero w 1859 roku. Śpiewa się tam o radości ze zjednoczenia Włoch. Oczywiście Mameli, pisząc tę strofę kilka lat wcześnie, nie mógł wiedzieć, że Włochy staną się republiką, dlatego autor wyraził jedynie życzenie: aby tak się stało.

Giuseppe Garibaldi, zwykł nucić i gwizdać hymn podczas obrony Rzymu. W 1860 r. korpus ochotników pod jego dowództwem śpiewał hymn w bitwach przeciwko Burbonom na Sycylii i południowych Włoszech podczas tzw. Wyprawy Tysiąca. Była to wyprawa tysiąca ochotników (Czerwonych koszul) przeciwko Królestwu Obojga Sycylii. W efekcie tej kampanii Garibaldi stał się panem całych południowych Włoch, które oddał pod władzę Wiktora Emanuela II, króla Sardynii.

Po proklamacji Królestwa Włoch w 1861 hymnem uznano „Marcia Reale d’Ordinanza”. Skomponował go Giuseppe Gabetti jako hymn domu królewskiego dynastii sabaudzkiej. Dlaczego nie został nim wówczas „Il Canto degli Italiani”? Po prostu nie podobał się kręgom socjalistycznym i anarchistycznym, które uważały go za zbyt mało rewolucyjny.

Nawet po zakończeniu zjednoczenia Włoch nauczany w szkołach „Il Canto degli Italiani” pozostał bardzo popularny wśród Włochów, ale pojawiły się również inne utwory muzyczne, które były związane z ówczesną sytuacją polityczną i społeczną, jak na przykład „Inno dei lavoratori” („Hymn robotników”) czy „Addio a Lugano”, które częściowo przesłoniły popularność „Il Canto degli Italiani”, ponieważ miały one większe znaczenie oraz były związane z codziennymi problemami Włochów.

Po Marszu na Rzym w 1922 roku znaczenia nabrały wszelkie pieśni faszystowskie takie jak: „Inno Trionfale del Partito Nazionale Fascista” zwany „Giovinezza”, który stał się oficjalnym hymnem włoskiej Narodowej Partii Faszystowskiej oraz od lat 30. XX wieku hymnem armii, jak również nieoficjalnym hymnem narodowym Włoch w latach 1924–1943. Hymn „Giovinezza” został skomponowany przez prawnika i kompozytora Giuseppe Blanca w roku 1909 jako „Commiato” („Pożegnanie”). Autorem oryginalnych słów jest Marcello Manni. Po marszu na Rzym, kiedy pieśń ta była często śpiewana, Mussolini powierzył Salvatorowi Gotta napisanie nowych słów w 1924 roku. Po kapitulacji Włoch w 1943 roku hymn ten został przez aliantów zakazany, skutkiem czego Włochy aż do 1946 roku nie posiadały hymnu (wtedy „Il Canto degli Italiani” Mameliego został uznany za hymn tymczasowy, a później stał się nowym hymnem republiki). Do dziś wykonywanie hymnu „Giovinezza” jest we Włoszech zakazane.

W tym kontekście „Fratelli d’Italia”, wraz z innymi pieśniami używanymi podczas włoskiego zjednoczenia i pieśniami partyzanckimi, rozbrzmiewały w wyzwolonych przez aliantów południowych Włoszech i na terenach kontrolowanych przez partyzantów na północ od frontu. Zwłaszcza „Il Canto degli Italiani” odniosła duży sukces w kręgach antyfaszystowskich, gdzie dołączyła do pieśni partyzanckich takich jak „Fischia il vento” i „Bella Ciao”.

Po zakończeniu II Wojny Światowej rozpoczęła się długa dyskusja, który utwór powinien być hymnem. Jak wiemy „Fratelli d’Italia” zostało hymnem tymczasowym. Innymi proponowanymi utworami były: „Va, pensiero” Verdiego z opery Nabucco, czy „La leggenda del Piave” – to włoska pieśń patriotyczna napisana przez Giovanni Gaeta znanego bardziej jako E. A. Mario po bitwie nad rzeką Piave w czerwcu 1918 roku. Dziś piosenka jest popularna we Włoszech i grana przez zespoły wojskowe w Dzień Jedności Narodowej i Sił Zbrojnych (4 listopada). Dodam tylko ciekawostkę dla zainteresowanych, że można obejrzeć również film o tym samym tytule poświęcony bitwie. Film jest z roku 1952.

Minister Wojny Cipriano Fachinetti zaproponował sformalizowanie „Il Canto degli Italiani” w konstytucji Włoch, będącej wówczas w przygotowaniu, ale bez powodzenia. Konstytucja, która weszła w życie w 1948 r., sankcjonowała w artykule 12 używanie flagi Włoch jako flagi narodowej, ale nie określała, jaki będzie hymn narodowy, ani nawet symbol narodowy Włoch, który został później przyjęty dekretem ustawodawczym z 5 maja 1948 r.

Dopiero prezydent Carlo Azeglio Ciampi podjął się rozpocząć ponownie debatę na temat oficjalnego zapisania „Il Canto degli Italiani” jako oficjalnego hymnu Włoch. Prezydent powiedział, że „To hymn, który, kiedy go słuchasz, sprawia, że ​​wibrujesz w środku; to pieśń wolności ludu, który zjednoczony odradza się po wiekach podziałów, upokorzeń”.

W sierpniu 2016 r. do Komisji Spraw Konstytucyjnych Izby Deputowanych wpłynął projekt ustawy, aby „Il Canto degli Italiani” stał się oficjalnym hymnem Republiki Włoskiej. W lipcu 2017 r. komisja zatwierdziła tę ustawę. 15 grudnia 2017 r. opublikowano w Gazzetta Ufficiale ustawę nr 181 z dnia 4 grudnia 2017 r., która weszła w życie 30 grudnia 2017 r. Od tego dnia Włochy mają oficjalny hymn ?

Noo to o czym oni śpiewają? Pierwsza strofa przedstawia personifikację Włoch gotowych iść na wojnę, by się wyzwolić i zwyciężyć, tak jak Rzym w starożytności, „noszący” hełm Scypiona Afrykańskiego, który pokonał Hannibala w ostatniej bitwie II wojny punickiej w Zamie; jest też odniesienie do starożytnego rzymskiego zwyczaju niewolników, którzy obcinali sobie włosy na krótko na znak niewoli. W drugiej strofie autor skarży się, że Włochy są od dawna podzielone i wzywa do jedności. Trzecia strofa to wezwanie do Boga, aby chronił Włochów, którzy walczą o zjednoczenie swojego narodu raz na zawsze. Czwarta strofa przywołuje bohaterskie postacie i momenty włoskiej walki o niepodległość, takie jak bitwa pod Legnano, obrona Florencji pod wodzą Ferruccia w czasie wojen włoskich, zamieszki wywołane w Genui przez Balillę czy nieszpory sycylijskie. Ostatnia strofa poematu nawiązuje do roli, jaką w rozbiorach Polski odegrała Habsburgska Austria i carska Rosja, wiążąc dążenie do niepodległości z włoskim.

To co następnym razem śpiewamy razem?

Fratelli d’Italia

Fratelli d’Italia,
l’Italia s’è desta,
dell’elmo di Scipio
s’è cinta la testa.
Dov’è la Vittoria?
Le porga la chioma,
ché schiava di Roma
Iddio la creò. /x2

Stringiamci a coorte,
siam pronti alla morte
Siam pronti alla morte,
l’Italia chiamò.

Stringiamci a coorte,
siam pronti alla morte
Siam pronti alla morte,
l’Italia chiamò. Sì!

Noi fummo da secoli
calpesti, derisi,
perché non siam popolo,
perché siam divisi.
Raccolgaci un’unica
bandiera, una speme:
di fonderci insieme
già l’ora suonò.

Uniamoci, amiamoci,
l’unione e l’amore
rivelano ai popoli
le vie del Signore.
Giuriamo far libero
il suolo natio:
uniti, per Dio,
chi vincer ci può?

Stringiamci a coorte,
siam pronti alla morte
Siam pronti alla morte,
l’Italia chiamò.

Stringiamci a coorte,
siam pronti alla morte
Siam pronti alla morte,
l’Italia chiamò. Sì!

Dall’Alpi a Sicilia
Dovunque è Legnano,
Ogn’uom di Ferruccio
Ha il core, ha la mano,
I bimbi d’Italia
Si chiaman Balilla,
Il suon d’ogni squilla
I Vespri suonò.

Son giunchi che piegano
Le spade vendute:
Già l’Aquila d’Austria
Le penne ha perdute.
Il sangue d’Italia,
Il sangue Polacco,
Bevé, col cosacco,
Ma il cor le bruciò.

Stringiamci a coorte,
siam pronti alla morte
Siam pronti alla morte,
l’Italia chiamò.

Stringiamci a coorte,
siam pronti alla morte
Siam pronti alla morte,
l’Italia chiamò. Sì!

A po polsku możemy przetłumaczyć to tak:

Bracia Włosi

Bracia Italii,
Italia się budzi
Hełmem Scypiona
Zdobi swą głowę.
Gdzie jest Zwycięstwo?
Niech schyli swą głowę,
Gdyż niewolnicą Rzymu
Uczynił ją Bóg. /x2

Zewrzyjmy szeregi,
Gotowi na śmierć,
Gotowi na śmierć,
Italia wezwała!

Zewrzyjmy szeregi,
Gotowi na śmierć,
Gotowi na śmierć,
Italia wezwała! TAK!

Od wieków byliśmy
Deptani, poniżani,
Gdyż nie jesteśmy narodem,
Gdyż jesteśmy podzieleni;
Zbierzmy się pod jedną
Flagą i nadzieją:
Że się zjednoczymy,
Gdyż wybiła już godzina

Jednoczmy się, miłujmy się;
Jedność i miłość
Ujawniają ludziom
Drogi Pana;
Przysięgnijmy ocalić
Naszą ojczystą ziemię;
Zjednoczeni w imię Boga
Któż radę nam da?

Zewrzyjmy szeregi,
Gotowi na śmierć,
Gotowi na śmierć,
Italia wezwała!

Zewrzyjmy szeregi,
Gotowi na śmierć,
Gotowi na śmierć,
Italia wezwała! TAK!

Od Alp po Sycylię
Wszędzie jest Legnano,
Każdy człek ma serce
I dłoń jak Ferrucio.
I wszystkie dzieci Italii
Zwą się Balilla:
Dźwięk każdego dzwonu
Nieszpory oznajmiał

Najemne miecze
Jak cienkie trzciny:
Już Austriacki orzeł
Stracił swe pióra.
Krew włoską,
Wraz z krwią polską
Pił wraz z Kozakiem
Lecz wypaliła mu serce.

Zewrzyjmy szeregi,
Gotowi na śmierć,
Gotowi na śmierć,
Italia wezwała!

Zewrzyjmy szeregi,
Gotowi na śmierć,
Gotowi na śmierć,
Italia wezwała! TAK!

Na koniec posłuchajmy jeszcze fragmentu hymnu w wykonaniu Andrea Bocelli:

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Bibliografia:

• Pasquale Vulpone, Il Canto degli Italiani: inno d’Italia, Cosenza 2002;
• Mauro Stramacci, Goffredo Mameli tra un inno e una battaglia, Roma 1991;
• Tarquinio Maiorino, Giuseppe Marchetti Tricamo e Andrea Zagami Fratelli d’Italia. La vera storia dell’inno di Mameli, Roma 2001.

Artykuł „Fratelli d’Italia” czyli o włoskim hymnie słów kilka pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Włosi nie wyobrażają sobie życia bez sera. Szczerze wam powiem, że jestem w stanie wydać majątek na cuda, które widzę na stoiskach serowych na ryneczkach mercato czy to w Rzymie, czy każdym innym miejscu Włoch.

Dlatego dzisiaj króciutko o trzech miłościach moich i Włochów czyli o Parmigiano Reggiano, Pecorino Romano i o serze Burrata. Do napisania tekstu impuls dało zjedzenie pysznej burraty z oliwą i pomidorkami. Oj chyba nie był to ostatni raz…

Nie mylmy serów typu parmezan z prawdziwym Parmigiano, który ma pudrową konsystencję i nieco matowy smak. Parmigiano Reggiano to potęga, z którą należy się liczyć w świecie sera i ma monumentalną historię.

Są dowody na piśmie stwierdzające, że parmezan był produkowany w okolicach Parmy we Włoszech już w XIII wieku. Istnieją też podania, że sery o charakterystyce zbliżonej do parmezanu jako pierwsi wyprodukowali 900 lat temu benedyktyni i cystersi. Podobno poszukiwali oni sera, który można by dobrze zakonserwować, więc wykorzystali sól z kopalni soli Salsomaggiore i mleko od krów z gospodarstw należących do klasztorów, aby stworzyć ser przypominający pastę zakonserwowany w kołach. Istnieje także legenda o stworzeniu receptury Parmigiano Reggiano w mieście Bibbiano, w prowincji Reggio Emilia. Specjał zyskał szybko uznanie i produkcja parmezanu rozprzestrzeniła się w rejonie Parmy i Modeny. Wzmianki o tym serze pojawiają się w „Dekameronie” Boccaccia z 1348 roku oraz w pamiętnikach słynnego uwodziciela – Giacomo Casanovy. Zauważył on, że nazwa „parmezan” była błędnie używana (od połowy XVIII wieku) w kontekście miasta Parma, bowiem produkcja parmezanu była prowadzona w istocie w mieście Lodi.

O pierwszej oficjalnej sprzedaży tego sera napisał notariusz w XIII wieku, wykazał on, że Caseus parmensis (ser parmeński) jest sprzedawany w Genui, obszarze poza miejscem produkcji sera. W XIV i XV wieku nastąpił znaczący rozwój gospodarczy, a sery były sprzedawane w Romanii, Piemoncie, Toskanii, a nawet w portach śródziemnomorskich. Wzrost produkcji sera w Parmie i Reggio doprowadził do dalszego rozwoju gospodarczego regionu. Kupcy z Parmy zwani „formaggiai” lub „lardaroli” sprzedawali ser i wędliny handlarzom w Mediolanie i Cremonie, które następnie eksportowano do innych krajów europejskich, takich jak Niemcy, Francja i Hiszpania. Pod względem użycia „Parmigiano” było wówczas często wymieniane w przepisach, głównie na makarony, a nawet desery.

W XVII wieku książę Parmy Ranuccio I zdecydował o wyznaczeniu oficjalnego regionu chroniącego ser przed podrabianiem. Prowincje, które zdecydowały się chronić ser do dnia dzisiejszego pozostają te same i są to: Parma, Reggio Emilia, Modena, Bolonia i Mantua.

Ustalenie skrupulatnych parametrów dla Parmigiano Reggiano nie było łatwym zadaniem. W 1934 r. Przedstawiciele mleczarni z pięciu prowincji zgodzili się, że do ich sera potrzebny jest znak pochodzenia „C.G.T. Parmigiano Reggiano”. Konsorcjum Parmigiano Reggiano, dąży do zachowania tradycji tego ważnego produktu Made In Italy. Przynależność do konsorcjum to oznaka stosowania najlepszego mleka, rygorystycznie przestrzeganych procesów wytwarzania parmezanu przez serowarnię, która musi mieścić się w tradycyjnym regionie wytwarzania tego sera. Wypalenie oznaczenia marki Parmigiano Reggiano na skórce następuje tylko na formach, które pomyślnie przeszły liczne testy.

Po drugiej wojnie światowej odbyła się Międzynarodowa konwencja w sprawie używania nazw pochodzenia i nazw serów, aby ustalić, że niektóre kraje europejskie zachowają prawo do tworzenia niepowtarzalnych marek. Kilka lat później, w 1954 r. jako organ ochronny powołano Konsorcjum Serów Parmigiano Reggiano.

Następnie to, co wydawało się być kluczową zmianą w brandingu sera, nastąpiło w 1964 roku, kiedy wprowadzono kropkowany napis oznaczający obwód koła, który brzmi, co nie jest zaskakujące, Parmigiano-Reggiano. Nieco ponad trzydzieści lat później Parmigiano Reggiano został oficjalnie uznany za europejską PDO (Protected Designation of Origin – chroniona nazwa pochodzenia).

Pomimo nieco skomplikowanej drogi do stania się cenionym serem, który znamy i kochamy dzisiaj, Parmigiano Reggiano zachowuje tę samą, klasyczną technikę produkcji od czasu powstania. Przede wszystkim należy zacząć od mleka pochodzącego od bydła karmionego lokalnie uprawianymi produktami. Mleko zebrane poprzedniego wieczoru pozostawia się w spokoju, aby w naturalny sposób się odtłuszczało. Następnie około 550-600 litrów wlewa się do miedzianej kadzi w kształcie dzwonu. Mleko powoli zastyga pod wpływem podpuszczki (enzymów z żołądka bydła) i startera serwatki (bogatego w kultury starterowe) i zaczyna się tworzyć twaróg. Następnie mistrz serowarski rozbija go na drobne granulki za pomocą narzędzia zwanego „spino”, które jest starożytnym narzędziem z drewna lub żelaza i ma kluczowe znaczenie dla nadania serowi ziarnistej tekstury.

Ser gotuje się w temperaturze 55 stopni Celsjusza przez około 50 minut, co pozwala na uformowanie sera w masę dwóch bliźniaczych kółek, które przecina się na pół i umieszcza w oddzielnych foremkach. Koła otrzymują kod oraz znak firmowy, ponadto graweruje się datę, rok oraz nadaje kształt perforowanym krawędziom. W końcowej fazie cyklu produkcyjnego, czyli już po kilku dniach, koła zanurza się w słonej wodzie i rozpoczyna się proces osmozy.

Po 12 miesiącach nadchodzi najważniejszy krok. Eksperci konsorcjum przeprowadzają test sera, podczas którego uderzają młotkiem w koło. Wprawne ucho może wykryć błędy w strukturze sera, następnie w zależności od gatunku sera są one wysyłane w dalszą drogę. Parmigiano Reggiano pierwszej klasy to doskonale cienkie koła, oznakowane gorącym żelazkiem.

Średniej jakości drobne wady w strukturze skórki lub struktury sera, bez poważnego uszkodzenia, nadal są oznaczone marką, ale mają równoległe rowki na skórze, aby ją odróżnić. Najgorsze wady polegające na niejako „odskórowaniu” koła są najgorsze z najgorszych i nie mogą zostać zatwierdzone jako PDO. Są pozbawione nazwy Parmigiano Reggiano (całkiem dosłownie, ponieważ skórka jest zdrapywana z rycin) i są obniżane do mieszanek serów.

Kolejnym ważnym krokiem po 12 miesiącach jest decydowanie o długości dojrzewania sera. Minimalny okres to 12 miesięcy, dzięki czemu młody ser jest miękki i delikatniejszy. Kolejny etap to „Vecchio” i trwa 18-24 miesiące. Ten okres pozwala na uzyskanie bardziej kruchego, teksturowanego sera, który jest zwykle używany do nadzień makaronowych i dobrze łączy się z winami musującymi. „Stravecchio” ma 24-36 miesięcy i zapewnia intensywny smak, a słoność dobrze komponuje się z miodem lub octem basamicznym/aceto di Modena. Są to najczęstsze okresy dojrzewania, ale nawet dłuższe okresy, od 40 do 100 miesięcy, dojrzewania są stosowane.

Ciekawostki o Parmigiano Reggiano:

• Na każdy krąg sera potrzebne jest ok. 550 litrów mleka.
• Gotowy ser ma średnicę ok. 40cm i waży 38kg.
• 50 g parmezanu pokrywa dzienne zapotrzebowanie organizmu na wapń.
• 100g parmezanu dostarcza białka równoważnego: 185g wołowiny, 190g wieprzowiny oraz 225g pstrąga.
• Parmezan trawiony jest przez organizm w czasie 45 minut. Inne odzwierzęce proteiny trawione są przez ok. 4h.
• W trakcie procesu produkcji ten włoski ser zostaje odpowiednio oznaczony. Celem tej czynności jest poświadczenie o oryginalności i jakości Parmigiano Reggiano. Jeśli ser sprzedawany jest w kawałkach, oznaczenia te muszą być widoczne na opakowaniu.
• Znaki pochodzenia: stempel z powtarzającym się słowem „Parmigiano Reggiano” naniesiony wzorem kropeczkowym na skórce sera, numer identyfikacyjny serowarni oraz data produkcji (miesiąc i rok).
• Znak identyfikacyjny sera: niepowtarzalny numer wybijany na górnej powierzchni krążka.
• Znak zgodności z normą: umieszczany jedynie na dyskach serowych, które przeszły przez kontrolę Consorzio. Formy te oznacza się inskrypcją „Parmigiano Reggiano Consorzio”.

Parmezan jest serem zdrowym i bezpiecznym do spożycia przez każdego z nas. Oryginalny Parmigiano Reggiano zalecany jest do spożycia sportowcom, osobom w podeszłym wieku, niemowlakom oraz kobietom w ciąży. Parmezan może być spożywany także przez osoby posiadające nietolerancję białka krowiego oraz osoby odchudzające się. Ser ten nie zawiera laktozy, a mimo wysokiej zawartości białka i tłuszczu, jest serem chudym i ewidentnie korzystnym dla zdrowia. Bogaty w składniki odżywcze stanowi doskonałe uzupełnienie każdej diety. Ponadto wysoki procent wolnych aminokwasów wspomaga regenerację mięśni po wysiłku fizycznym. Tak więc, jeśli jesteś w sklepie i szukasz czegoś do przekąski, nie wybieraj taniej imitacji, zdobądź prawdziwy ser i czerp korzyści z tego boskiego przysmaku. Parmezan to jeden z najbardziej znanych na świecie włoskich serów. Nadaje się idealnie do rozdrobnienia na tarce, a następnie wykorzystania jako posypka do zup, makaronu, sałatek, risotto czy zapiekanego chleba. Parmigiano Reggiano jest również doskonałym uzupełnieniem prawdziwej włoskiej deski serów. Wspaniale komponuje się z owocami (świeżymi i suszonymi), orzechami i ziołami.

Ten wyśmienity włoski ser stanowi wyszukaną przystawkę podany w kawałkach, w towarzystwie fig i gruszek oraz odpowiednio dobranego czerwonego wina.

Kolejnym serem, którym się zajmiemy jest Burrata.

Ser Burrata przenosi znaną nam mozzarellę o krok dalej. Robiony jest z mozzarelli i śmietany. Świeża mozzarella to rodzaj wyciągniętego twarogu lub pasta filata. Może być wytwarzany z mleka krowiego, które jest bardziej powszechne i łatwiejsze do znalezienia, lub mleka bawolego (mozzarella di bufala), które to sery mogą być droższe i trudniejsze do znalezienia.

Świeża mozzarella ma delikatny, mleczny aromat i elastyczną konsystencję. To świeży, półmiękki ser. W przeciwieństwie do wielu odmian sera, nie jest on postarzany, a zamiast tego jest spożywany natychmiast po wytworzeniu. Burrata ma stały zewnętrzny skrzep zrobiony ze świeżej mozzarelli, która jest uformowana w wydrążony woreczek, a następnie wypełniona miękkim, żylastym twarogiem i świeżą śmietaną. Ma mleczny, bogaty maślany smak. Burrata to ser pochodzący z regionu Apulii, który jest znany z hodowli owiec i rolnictwa. Jest popularna wśród mieszkańców tego regionu od ponad wieku. Jednak stosunkowo niedawno ser ten zyskał popularność w innych regionach Włoch i za granicą dzięki eksportowi oraz restauracjom wykorzystującym go jako składnik klasy premium.

Burrata pochodzi z początków XX wieku z rodzinnej posiadłości Bianchino w miejscowości Andria w Murgii. Kiedy Lorenzo Bianchino nie mógł dostarczyć mleka do miasta z powodu obfitych opadów śniegu, był zmuszony znaleźć nowe zastosowanie kremu, który uformował się na wierzchu mleka. Metoda pana Bianchino polegała na stworzeniu z rozciągniętego sera czegoś w rodzaju cienkiego „woreczka”, który służyłby do przechowywania i przechowywania śmietany oraz niektórych rozdrobnionych kawałków zwanych stracciatella, były to pozostałości po produkcji mozzarelli. Burrata tradycyjnie była zawijana drobnymi łodygami trawy lub większymi liśćmi złotogłowu na znak świeżości: jeśli liście były jeszcze zielone, ludzie wiedzieli, że ser jest świeży.

Jedno z pierwszych odniesień na temat tego produktu pojawiło się na początku lat trzydziestych XX wieku w Guida del Touring Club. Przewodnik sprawił, że burrata stała się popularna nie tylko we Włoszech, ale także za granicą. Do tego stopnia, że ​​szach Iranu stał się ekspertem od Burraty i poleciał do Apulii, aby kupić świeży produkt.

Chociaż Burrata była przysmakiem szacha Iranu, dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku jego popularność wzrosła poza regionem. W tym okresie tutejsze serowarnie zaczęły intensywnie go produkować. Uważa się, że zainteresowanie tym typem sera wzrosło, ponieważ Burrata stanowiła sposób na wykorzystanie skrawków mozzarelli, które w przeciwnym razie zostałyby wyrzucone.

Według Eataly, „Najbardziej atrakcyjną częścią sera jest przecięcie małej wybrzuszonej główki, w której zamknięto woreczek, co pozwala na wylewanie się nadzienia wraz ze wszystkimi jego pysznymi aromatami świeżego mleka i maślanym posmakiem”. Burrata jest podawana w całych Włoszech w daniach takich jak pizza z burratą i szynką Prosciutto di Parma i jest uważana za pyszne połączenie północy i południa. Ten wyjątkowy ser jest obecnie jednym z najlepiej sprzedających się dodatków we Włoszech i prawdopodobnie najbardziej kultowym symbolem najnowszego trendu w pizzy – według Eataly.

Autentyczną Burratę można kupić w całej Andrii – w regionie Apulia, w prowincji Barletta-Andria-Trani w sklepach takich jak Caseificio Famiglia Olanda Riccardo i Caseificio Montrone Andria.

Trzecim serem, o którym dzisiaj porozmawiamy jest znany nam z produkcji między innymi w Parco della Cafarella w Rzymie Pecorino Romano.

Pecorino zaczyna się od owiec. Jest nawet w nazwie – ser Pecorino pochodzi od pecora, słowa oznaczającego owcę w języku włoskim.

Pecorino to jeden z najstarszych serów na świecie. Ten najstarszy, oryginalny pochodzi ze wsi w pobliżu Rzymu.

Starożytni rzymscy uczeni, w tym Varro, Galen, Wergiliusz i Pliniusz Starszy, odwoływali się do technik produkcji sera niewiele różniących się od dzisiejszego Pecorino. Pecorino można było znaleźć na stołach republikańskich senatorów i konsulów, gdzie często smakowano go przy specjalnych okazjach i ceniono za wspaniały, złożony smak. Było to również praktyczne pożywienie, które utrzymywało żołnierzy – dzięki wysokiej jakości, wartościom odżywczym i długiemu okresowi przydatności do spożycia stanowiło doskonałą podstawę wypraw słynnych rzymskich legionistów. W swojej książce „Ser i kultura”, Paul S. Kindstedt pisze, „wyrób sera był ważną częścią rzymskiej machiny wojskowej, a w czasach pokoju legioniści mogli nawet zostać producentami serów”. Rzymskim żołnierzom przydzielono niespełna 1 uncję (27 gramów) Pecorino jako część ich dziennych racji żywnościowych. Kindstedt wyjaśnia, że ​​w starożytności Pecorino był najlepszym serem do eksportu: „wytrzymały i zdolny do transportu morskiego, pękający z mocnym, pikantnym smakiem, wszechstronny do zastosowania przy stole.” Pecorino był wówczas, tak jak jest dzisiaj, serem o wielu zastosowaniach i zaletach.

Produkcja Pecorino Romano ma starożytne korzenie na terenach wiejskich otaczających Rzym. Chociaż region wokół Rzymu jest kolebką Pecorino Romano, Sardynia jest głównym ośrodkiem produkcji sera od końca XIX wieku, kiedy to rzymscy ustawodawcy nałożyli zakaz solenia serów w swoich sklepach. Produkcja Pecorino została przeniesiona przez Morze Tyrreńskie na brzegi Sardynii, gdzie pozostaje do dziś chroniona pieczęcią PDO. Nie jest to jednak Pecorino Romano. To Pecorino Sardo.

W 1996 roku Unia Europejska przyznała mu certyfikację chronioną nazwą pochodzenia PDO – Pecorino Sardo PDO i Fiore Sardo PDO. Po czym poznać prawdziwe Pecorino PDO? Koła są oznakowane etykietami na skórkach zaprojektowanymi przez każde Konsorcjum w celu odróżnienia ich od imitacji.

Ser ma cienką skórkę o słomkowożółtym kolorze, na zewnątrz ser jest aromatyczny, intensywnie ostry i słony. Koła są masywne – od 15 do 25 kilogramów. Każde koło jest oznakowane znakiem pochodzenia (oczywiście pieczęć ze stylizowaną głową owcy), inicjałami serowarnika i datą produkcji. PDO „Pecorino Romano” musi dojrzewać przez co najmniej pięć miesięcy w przypadku kategorii serów stołowych i osiem miesięcy, aby można je było sprzedawać jako ser tarty.

Ponieważ zawartość wilgoci w serze jest tak niska, niełatwo go stopić. Doskonale za to nadaje się do makaronu lub chrupania z chlebem, świeżymi warzywami i owocami oraz soczystym czerwonym winem, takim jak Cabernet Sauvignon lub Chianti.

Najlepsze Pecorino Romano kupicie oczywiście tam, gdzie się go produkuje, czyli w Parco della Caffarella. Można go także kupić w dobrych sklepach głownie poza centrum miasta. Polecamy szczególnie Paciotti Salumeria na via Marcantonio Bragadin 51, tuż za Watykanem, w okolicy stacji metra A – Cipro.

Warto wiedzieć, że oprócz Pecorino Romano i Pecorino Sardo istnieje jeszcze trzecia odmiana tego sera. To Pecorino Toscano.

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Bibliografia:

• Paul S. Kindstedt, Cheese and Culture: A History of Cheese and its Place in Western Civilization, Chelsea Green Publishing 2012.

Artykuł Śmiać się jak głupi do sera, czyli na poważnie o Parmigiano Reggiano, Pecorino Romano i Burracie pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Od razu ustalmy jedno – oczywiście, że warto!!

Jeśli jesteście we Włoszech samochodem, co w Rzymie od zawsze odradzamy, to poza Rzymem auto bardziej pomaga niż utrudnia życie. Nie twierdzimy, że do opisanych dzisiaj miejsc nie można dostać się inaczej, ponieważ Trenitalia dojeżdża wszędzie, albo bardzo blisko naszego „wszędzie”. Dzisiaj chcemy Wam przedstawić nieco nietypowe miejscówki na weekend, dlatego celowo pomijamy chociażby Tivoli. Tam możecie pojechać zawsze, nie tylko w weekend i gwarantujemy, że się nie zawiedziecie. My jednak ruszymy w inne rejony pokazać Wam, że blisko Rzymu można i ekstremalnie polatać i wspinać się na skałkach, można też jeść dobrą dziczyznę z całkiem niezłym widokiem na życie? Oczywiście opiszemy tylko kilka ciekawych miejsc. W rzeczywistości w okolicach Rzymu tych miejsc jest dużo więcej – być może kiedyś wrócimy do tematu i opowiemy o kolejnych miasteczkach.

Zacznijmy więc nasz weekendowy wypad od ruszenia na północ Autostradą Słońca A1 w kierunku Florencji. Około 78 km od Rzymu (liczymy od stacji Roma Termini) – autem wychodzi godzinka (niestety korki na Grande Raccordo Annulare), pociągiem z Termini też godzinka – na szczytach z tufu widać nad nami miasteczko Orte, leżące w prowincji Viterbo.

Jest to ostatnia z dziesięciu gmin regionu Lacjum starożytnej Via Amerina, drogi zbudowanej przez Rzymian, która miały połączyć Valle del Baccano i miasto Nepi z Amelią (starożytna Ameryka, stąd nazwa drogi). Jedną z najsłynniejszych rzeczy do zobaczenia w Orte jest „tajemnicze” podziemne miasto — seria niesamowitych tuneli, które wciąż są przedmiotem badań. Tunele, które kiedyś tworzyły akwedukt pochodzenia prerzymskiego. Przy bazylice Santa Maria Assunta znajdziecie rzymską podłogę, a kawałek dalej, również na placu znajdujemy schody prowadzące do podziemnej fontanny, która jest końcówką starożytnego akweduktu, kanalizację jego można przypisać Etruskom.

Co ciekawe to właśnie Etruskowie odkryli, że tuf gromadzi i przechowuje wodę pod ziemią. Rzymianie rozwinęli ich odkrycie, przyłączając do sieci źródeł ich akwedukt. Orte nie jest duże, spacerując uliczkami warto zobaczyć romański kościół świętego Sylwestra z XII wieku, zbudowany na ruinach świątyni rzymskiej i ozdobiony starożytnymi kolumnami, romańską dzwonnicę z Muzeum Diecezjalnym Sztuki Sakralnej w którym znajdziemy mozaikę z VIII wieku, obrazy z XV wieku i krzyż Vannuccio da Siena z 1352 roku. Ciekawie prezentuje się XVIII-wieczny Palazzo Comunale z pięknymi freskami.

Celem naszej wyprawy jest jednak odległe o następne 50 km Orvieto.

Oczywiście to już Umbria, ale zachęcamy do wybrania się poza Lazio. Zwiedzać trzeba jak zawsze od kuchni. A skoro to Umbria to na stole królują przede wszystkim wędliny i sery.

Dziczyzna (dzik – cinghiale , zając – lepre i bażant – fagiano) oraz trufle. Sklep z truflami w Orvieto uszczuplił nasz budżet, ale bez oliwy truflowej oświadczyłam – nie wracam. Zresztą ragu z dzika w pobliskiej knajpie, też w zupełności zaspokoi wasze podniebienie. Jeśli jesteście zmotoryzowani świetne wino białe Orvieto DOC, Grechetto z Todi i Colli Martani oraz czerwone Sagrantino Montefalco polecamy zabrać na późniejszą degustację.

Najedzeni możemy zwiedzać – a jest co. Przede wszystkim budowana przez trzy wieki Duomo czyli katedralna bazylika Santa Maria Assunta.

Katedrę wybudowano na pamiątkę cudu eucharystycznego z Bolseny, jaki miał mieć miejsce w 1263 roku. Nie wierzący w obecność Chrystusa w Eucharystii kapłan – podobno nazywał się Piotr z Pragi – zatrzymał się w Bolsenie podczas swojej pielgrzymki do Rzymu i podczas sprawowania Eucharystii w kościele św. Krystyny zauważył, że konsekrowana hostia zamieniła się w ciało, z którego wypłynęła krew.

Na wieść o tym, przebywający w Orvieto papież Urban IV – po uprzednim zbadaniu sprawy postanowił zbudować tu właśnie katedrę, która miała być miejscem przechowywania relikwii cudu eucharystycznego, czyli korporału z 27 śladami krwi. Budowa ruszyła jednak dopiero w 1290 r. za pontyfikatu papieża Mikołaja IV. Zaprojektował ją najprawdopodobniej Arnolfo di Cambio, znany nam już architekt. Na początku XIV wieku prace wciąż trwały, kierował nimi wtedy sieneński architekt i rzeźbiarz Lorenzo Maitani. Rozbudował on absydę i transept. Gdy zmarł w 1330 r. prace były jeszcze dalekie od ukończenia. Po nim nadzór przejmowali różni mniej znani architektci. Najważniejszą kaplicę w kościele, Kaplicę Bożego Ciała zbudowano w latach 1350 – 1356. Fasada, którą dziś możemy podziwiać powstała w drugiej połowie XVI wieku, jest dziełem Ippolito Scalza.

Prace rzeźbiarskie wykonali zaś Nino i Andrea Pisano. Budowę bazyliki ukończono dopiero w 1591 r. Bardzo polecamy zwiedzić to miejsce. To jeden z najpiękniejszych obiektów gotyckich w Umbrii!

Wnętrze również robi wrażenie.

Jest trójnawowe, dzielone kolumnami, nakryte drewnianym stropem w typie kratownicy.

Polecamy zajrzeć do pięknej Kaplicy S. Brizio. Zostaniecie olśnieni cudem renesansu. Oto niezwykłe freski Fra Angelico, Benozzo Gozzoli i Luca Signorelli z lat 1447 – 1504.

W barokowym już ołtarzu dostrzeżecie słynną „Madonnę San Brizio”. Według legendy obraz przekazał mieszkańcom Orvieto sam św. Brizio. Nie wolno pominąć Kaplicy Bożego Ciała, w końcu to w Orvieto narodziło się to święto.

Zbudowana została w latach 1350 – 1356, aby przechowywać cenną relikwię – korporał ze śladami krwi używany podczas słynnej cudownej Mszy w Bolsenie. Kaplicę ozdobił w freskami Ugolino di Prete Ilario w latach 1357 – 1364.

Zerknijcie też na ciekawe organy Domenico Palmieri z XVI wieku.

Jeśli będzie Wam za ciepło i zapragniecie odrobiny chłodu polecamy kolejną atrakcję Orvieto. Studnię Świętego Patryka.

Studnia otrzymała swoją poetycką nazwę ze względu na panujące niegdyś przekonanie, że reprezentuje ona Czyściec św. Patryka z obietnicą Raju. W 1527 roku zaprojektował ją Florentyńczyk, Antonio da Sangallo Młodszy, aby zapewnić Orvieto stałe źródło wody. Jej budowa zajęła dziesięć lat, a zlecił ją sam papież Klemens VII, który szukał tu schronienia, uciekając przed wojskami Karola V podczas Sacco di Roma.

Położona w najniższej części Orvieto studnia prowadzi aż 54 metry w dół i posiada dwie spiralne, połączone u dołu mostem klatki schodowe (każda ma 248 schodów), których budowa potęguje efekt podwójnej śruby.

Sprytna konstrukcja tego pomysłowego systemu umożliwiała dojście na dno studni z jucznymi zwierzętami, a następnie powrót na górę bez wchodzenia w drogę kolejnym schodzącym w dół osłom. Drogę oświetlają okienka – jest ich 70.

Warto zwrócić uwagę na napis przy wejściu do studni, który można przetłumaczyć tak: „Czego nie dała natura, pozyskał przemysł”. Aby upamiętnić budowę studni, papież Klemens VII zlecił Benvenuto Cellini wybicie monety, którą po dziś dzień oglądać możemy w Muzeach Watykańskich. Turyści często wrzucają do wnętrza studni monety z nadzieją, że jeszcze tu wrócą. Legenda głosi także, że każdemu kto wrzuci do wody monetę, studnia odda po tysiąckroć! Ze studnią związane jest słynne powiedzenie. O rozrzutnych mówimy, że „mają kieszeń jak studnia św. Patryka”.

Orvieto ponadto skrywa całe podziemne miasto z grotami, podziemnymi etruskimi studniami i średniowiecznymi cysternami. W Orvieto znajdują się dwie nekropolie etruskie Necropoli del Crocifisso del Tufo z VI w. p.n.e, a także Necropoli di Cannicella z ruinami dużego sanktuarium.

Podczas pobytu w Orvieto spacerowaliśmy po średniowiecznych uliczkach, dotarliśmy oczywiście do punktów widokowych.

Zobaczyliśmy Piazza Della Repubblica, który w przeszłości pełnił rolę etruskiego i rzymskiego forum, a dziś ozdabia go kościół św. Andrzeja i XIII-wieczny Pałac Rady Miejskiej z dwunastokątną dzwonnicą.

Zawędrowaliśmy też na Piazza del Popolo z Pałacem Kapitana Ludu.

Przez Porta Della Rocka weszliśmy do Fortecy Alboronz, aby z jej murów podziwiać wspaniałą panoramę okolic Orvieto.

Jeśli nie jesteście zmotoryzowani nie przejmujcie się, do Orvieto dowiezie was Trenitalia, potem kolejką górską, która pokonuje 580 m, dostaniecie się do starej części miasta. Wyprawa w sam raz na weekend poza Rzymem serdecznie polecamy.

Jest coś o czym zapewne mało kto wie. Okolice Rzymu są stworzone dla sportów ekstremalnych!! Jeśli chcecie polatać albo lubicie wspinaczkę teraz coś dla Was.

Jesteśmy 80 kilometrów od Rzymu w prowincji Latina w miejscowości Norma, w starożytności Norba. Starożytne miasto Norba, z magicznymi widokami na wzgórza Lacjum, swoimi monumentalnymi murami i wieloma pozostałościami przeszłości, która była krótsza niż wielu innych rzymskich miast, ale pełna wydarzeń historycznych, jest współcześnie mekką paralotniarzy. Norba była zamieszkana zaledwie przez 7 wieków, w których była potężną cytadelą, podczas niektórych z najważniejszych wojen w epoce republikańskiej Rzymu. Świadectwa bogatej i wspaniałej przeszłości miasta są nadal widoczne parku archeologicznym: znajdziemy tu ślady prywatnych domus z ogrodami, dekoracjami i mozaiką oraz pozostałości rozległych łaźni.

Początkowo Norba była miastem Ligi Łacińskiej, która walczyła z Rzymem w V w. p.n.e., a następnie stała się strategicznym centrum Rzymian. Miasto było cytadelą nie do zdobycia, ze względu na swoje położenie nad wzgórzami i gigantycznymi murami. Niestety wdało się w konflikt o władzę w Rzymie toczący się w latach 88 p.n.e. do 82 p.n.e., pomiędzy optymatami Lucjuszem Korneliuszem Sullą a popularami Gajuszem Mariuszem, Lucjuszem Korneliuszem Cynną i innymi. Zwycięsko wyszedł z niej Sulla, pokonując w 82 p.n.e. wojska popularów Karrinasa i Marcjusza, w bitwie przy bramie Kollińskiej. Następnie Sulla został ogłoszony dyktatorem i rządził Rzymem do swej rezygnacji w 79 p.n.e. Przyczyną wybuchu konfliktu między Sullą a Mariuszem i innymi popularami, był wciąż niewygasły konflikt ludu i arystokracji, toczący się prawie od początku dziejów Republiki Rzymskiej. Do pierwszego otwartego konfliktu między stanami rzymskimi doszło w 494 p.n.e. Wówczas miała miejsce pierwsza secesja – (secessio – strajk) plebejuszy na Świętą Górę – (Mons Sacer), leżącą ok. sześciu kilometrów na północny wschód od miasta. Secesja spowodowana była pogłębiającym się rozwarstwieniem społeczeństwa młodej wówczas republiki, co uwidoczniło się w posiadaniu przywilejów politycznych i religijnych tylko przez bogatą klasę patrycjuszy. Plebejusze – (terrae filii – synowie ziemi), ludzie bez ojca, czyli nazwiska, pełnili najgorsze prace w mieście, nie posiadając żadnych praw politycznych i nie mogąc współdecydować o kształcie polityki państwa rzymskiego. Niestety mieszkańcy Norby poparli w wojnie Mariusza, a kiedy ten przegrał miasto zostało zdobyte i zniszczone przez zwolenników Sulli. Próbowało jeszcze odrodzić się, jednak te plany zniweczyła plaga malarii i miasto opustoszało. Dopiero w średniowieczu obszar ten został ponownie zaludniony, a z części pozostałości rzymskich powstała nowa miejscowość – Norma.

Niedaleko miasteczka, zaraz przy miejscu do startowania lotniarzy i paralotniarzy znajduje się park archeologiczny Normy. Warto tam podjechać, aby zobaczyć pozostałości murów, ruiny świątyni poświęconej bogini Dianie, a także ruiny łaźni w tym wielki owalny basen, który zasilał łaźnie, oraz strukturę różnych przestrzeni: calidarium, frigidarium, apodyterium i laconicum, jest też piwnica świątyni, poświęconą Juno Licina („tej, która chroni narodziny”). Niektóre z głównych ulic są dobrze zachowane z regularną ścieżką i brukowanym chodnikiem. Ulice te prowadzą do różnych osiedli miasta: w rzeczywistości archeolodzy podzielili zamieszkały obszar miasta na różne części i wyodrębnili interesujące konstrukcje prywatnych domus. Domus zostały nazwane przez archeologów od szczególnych cech ich struktury architektonicznej  i tak mamy domus implvuium – który ma w ogrodzie wielką misę do zbierania wody deszczowej – domus arule, domus z kolumnadą, domus caduceo, w którym podłogi są dobrze zachowane, czy domus delfinów, którego nazwa pochodzi od wzoru mozaiki na podłodze.

Jak wcześniej napisaliśmy Norma jest mekką paralotniarzy. Na szczycie wzgórza znajduje się startowisko.

Spotkacie tam zapaleńców, którzy ruszają na swoją podniebną przygodę.

Jak widzicie na zdjęciach z tej perspektywy miasteczko wydaje się idealne na weekendowy wypad za miasto.

Jeśli Norma to mekka dla tych co kochają latanie to Sperlonga to miejsce dla tych co kochają wspinanie się.

Rejon Sperlonga wziął swoją nazwę od małego miasteczka położonego nad brzegiem morza Tyreńskiego. Jest to stara osada założona na morskim klifie z wąskimi uliczkami, pizzeriami i domami pomalowanymi na biało. Na rejon składa się kilka grup skał rozciągniętych wzdłuż wybrzeża pomiędzy miasteczkami Terracina i Gaeta. Sperlonga leży ok. 110 km. na południe od Rzymu. Dojazd z Rzymu nadmorską drogą N148, bądź śródlądową N7 do Terraciny, a następnie dalszych 20 km. wzdłuż morza do Sperlongi. Rejon eksplorowany był końca lat 70. Lata 80. przynoszą intensywną eksplorację i otwieranie kolejnych sektorów. W latach 90. powstają pierwsze drogi w grocie dell’Areonauta (pierwsza droga – „Jeremy’s Fun 7b” i „Cavalieri Selvagii” 8a+ autorstwa F. D’Isep’a). Właściwym celem wspinaczkowej podróży dla większości wspinaczy jest Grotta Dell’Areonauta, czyli skalny amfiteatr leżący tak naprawdę bliżej Gaety niż Sperlongii, na plaży nad morzem Tyreńskim. Warto jednak dodać, że Grotta jest niewielką częścią potencjału wspinaczkowego okolicy. Istnieje tu około 50 dróg, licząc sumarycznie kolejne wyciągi. Wokół Sperlongii można znaleźć jednak także bardziej pionowe wspinanie (np. sektor Pueblo) lub nawet drogi wielowyciągowe (np. w Montemoneta czy Parete del Chiromante, Sperlonga).

W pobliżu, rozsianych jest też wiele mniejszych rejonów o bardzo zróżnicowanym charakterze. Rzut oka na trudności przekonuje nas, że nie jest to miejsce na kursy. Jednak nawet będąc początkującym, warto odwiedzić grotę i zrobić choćby te najłatwiejsze drogi. Uprzedzamy to miejsce dla zapalonych wspinaczy. Inni mogą odpocząć na plaży.

Po trudach zwiedzania czas odpocząć na plaży, ale nie będziemy przecież leżeć w Ostii, to za proste. Trenitalia w godzinkę czasu zawiezie nas do Anzio. To jest typowa miejscówka na weekend za miastem. Już tłumaczymy, dlaczego. W starożytności Antium było stolicą państewka Wolsków. Po przyłączeniu do Republiki Rzymskiej była to popularna miejscowość wypoczynkowa patrycjuszy szukających ucieczki z ogarniętego wiecznym wrzeniem Rzymu. Odwiedzali miasto cesarze, a bogaci obywatele budowali tu swe nadmorskie wille. Największą z nich była ta Nerona.

Neron, który urodził się w Anzio upodobał sobie tę miejscowość konstruując tutaj wspaniały port, budowle publiczne i własną willę. Pomimo że do dzisiejszych czasów nie zachowało się wiele możemy wyobrazić sobie ogrom i wspaniałość tej budowli: na bazie półksiężyca z ogrodami, basenami zbiornikami do hodowli ryb, palestrami, portykami i termami. Willa posiadała teatr, który gościł spektakle nocne, tańce i recytacje poetyckie. Sam Neron, który uważał się za przedniego poetę nie uchylał się od brania udziału w tych spektaklach. Willę w Anzio upodobała sobie szczególnie matka Nerona Agrypina i jego żona Poppea. Neron, człowiek o wielkiej kulturze posiadał w willi bogatą bibliotekę z pergaminami Homera, Virgiliusza i Owidiusza. W podziemiach willi urządzone było muzeum z posągami z którego pochodzą takie słynne dzieła jak: Apollo Belvederski (Muzea Watykańskie), Dziewczyna z Anzio odnaleziony w 1878 i eksponowany w Muzeum Narodowym w Rzymie oraz Gladiatore Borghese (dziś w Luwrze).

Obecnie można podziwiać ruiny willi wysokie na 15 metrów na urwisku opadającym w kierunku morza. W parku archeologicznym stworzono muzeum ogrodu rzymskiego jedyne w Europie z roślinnością ornamentalną.

W średniowieczu Anzio straciło na popularności na rzecz pobliskiego Nettuno. Dopiero w końcu XVII wieku papieże Innocenty XII i Klemens XI odbudowali port, jednakże nie w tym samym miejscu, a nieco dalej na wschód, gdzie nieprzyjazne pływy powodują częste zamulanie basenów i kanałów.

W czasie II wojny światowej Anzio i Nettuno były miejscem wielkiej operacji desantowej sprzymierzonych pod kryptonimem Operacja Shingle w 1944. Pomysł z desantem za linią frontu w pobliżu Rzymu narodził się pod koniec 1943. Ofensywa w kierunku Salerno przesuwała się bardzo powoli z powodu złej pogody, fatalnego terenu i coraz twardszej obrony niemieckiej. Alianccy planiści zaczęli szukać nowego pomysłu na przerwanie linii frontu. Po udanym brytyjskim lądowaniu pod Termoli na początku października zaczęto planować podobną operację, ale na większą skalę, w wyniku której przerwano by niemieckie linie zaopatrzenia i zdołano obejść główną linię obrony. Na początku listopada generał Mark Clark otrzymał rozkaz przygotowania operacji Shingle – desantu jednej dywizji amerykańskiej w pobliżu Anzio w dniu 20 grudnia 1943. Wkrótce okazało się jednak, że z powodu braku zaopatrzenia data ta jest nierealistyczna i plan operacji odłożono. Po przejęciu dowodzenia całej kampanii śródziemnomorskiej z rąk Eisenhowera (został on przeniesiony do Londynu, gdzie zajął się planowaniem operacji Overlord) przez brytyjskiego generała Wilsona postanowiono jednak wskrzesić porzucony wcześniej plan desantu i wyznaczono nową datę ataku na koniec stycznia 1944. Miało to także wymiar polityczny i ambicjonalny, rząd brytyjski pragnął w taki sposób podkreślić czynne uczestnictwo Wielkiej Brytanii w wojnie w tym samym czasie, gdy przygotowywano otwarcie „drugiego frontu”, którym miał dowodzić Amerykanin – Eisenhower. Inwazja Anzio rozpoczęła się o godzinie 2:00 w nocy 22 stycznia 1944 i całkowicie zaskoczyła Niemców. Większość wojsk niemieckich, które stacjonowały w tym rejonie zostały przesunięte do obrony frontu południowego i dziewięciokilometrowy odcinek plaży przy Anzio broniony był przez tylko jedną kompanię. Rangersi bez problemu zdobyli Anzio, a żołnierze 509. batalionu spadochronowego zajęli Nettuno. Opór Niemców był nikły, wszystkie cele pierwszego dnia ataku zostały osiągnięte już do południa i większość jednostek posunęła się znacznie dalej niż planowano. Obecnie w mieści znajduje się Muzeum Lądowania Anzio, otwarte dla zwiedzających 22 stycznia 1994 r. z okazji pięćdziesiątej rocznicy lądowania Anzio, mieści się w jednym z pokoi XVII-wiecznej willi Adele, położonej w pobliżu dworca kolejowego i centrum miasta. Muzeum podzielone jest na cztery sekcje: amerykańską, angielską, niemiecką i włoską.

Mundury, broń, dekoracje, dokumenty, plany bitew, zdjęcia weteranów i przedmioty codziennego użytku są wyświetlane w oknach i tablicach ogłoszeń. Niejako z zawodu dodam, że amerykanie nazwali na cześć lądowania w Anzio swoje okręty USS Anzio, jeden z nich krążownik USS Anzio (CG-68) – krążownik rakietowy typu Ticonderoga brał udział w ćwiczeniach Baltops i odwiedził port w Gdyni.

Port w Anzio jest jedną z głównych atrakcji miasta, bardzo ważną z punktu widzenia handlu rybami i gdzie znajdują się sklepy, restauracje, lodziarnie i bary, które przyczyniają się do tworzenia bardzo sugestywnej atmosfery. Do tej pory twierdzę, że ryby, które tam jedliśmy były jednymi z lepszych na wybrzeżu.

Tak więc kochani ruszyliśmy na północ i południe od Rzymu, polataliśmy i wspinaliśmy się nad morzem. Do opisania jest jeszcze sporo ciekawych miejsc, co obiecujemy uczynić wkrótce.

Zwiedzajcie!

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Artykuł Weekend poza Rzymem – gdzie i czy warto? pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Pamiętacie słynną scenę z Asterixa, kiedy to musiał zdobyć zaświadczenie A38? Scena ma miejsce w budynku starożytnej rzymskiej administracji państwowej. Praca dla międzynarodowej instytucji umiejscowionej w Rzymie czasem tak wygląda, idzie zwariować po jednym dniu, ale moim zdaniem warto zaryzykować i spróbować podjąć się pracy dla jednej z wielu międzynarodowych organizacji, jakie działają w Rzymie. Dziś o nich opowiemy.

Rzym od zarania dziejów był międzynarodowy, ba można nawet stwierdzić, że nie było bardziej międzynarodowego miasta niż Rzym. Organizacje międzynarodowe niezależnie od tego, czy są postrzegane jako podmioty politycznoprawne (rządowe i pozarządowe) czy polityczne (transnarodowe), a nawet apolityczne są ważnym elementem systemu międzynarodowego, wielokierunkowo oddziałującym na państwa, ich politykę zewnętrzną i wewnętrzną. I chociaż ich istnienie w systemie międzynarodowym ma krótszą tradycję niż istnienie suwerennych państw, czy samego Rzymu, to jednak dynamika z jaką oddziałują na stosunki międzynarodowe, rola, jaką się im przypisuje, cele, jakie wiążą się z ich istnieniem upoważniają do twierdzenia, iż bez nich wiele ważnych problemów międzynarodowych, ale także i państwowych pozostawałoby wciąż nierozwiązanych.

Tendencje do budowy trwałych instytucjonalnych form współżycia międzynarodowego o porządkująco-stabilizacyjnych, legitymizacyjnych, bądź integracyjnych funkcjach pojawiły się w XV wieku, co wiąże się z powstaniem stałych przedstawicielstw dyplomatycznych w Italii, choć dopiero od wieku XVIII możemy mówić o ich dynamicznym rozwoju. Oczywiście nie można zapomnieć o wielkości i znaczeniu Fenicjan w tym zakresie. Ich sukcesu należy dopatrywać w tym, że przez handel i żeglugę morską zdołali oni rozszerzyć przestrzenne obcowanie społeczności ludzkich na dużych obszarach. Był to pierwszy szerzej zakrojony i trwalszy w swych cywilizacyjnych skutkach, dziejowy proces zbliżania i wzajemnego pokojowego oddziaływania różnych ras, kultur w oparciu o możliwości organizacyjne ówczesnych państw. Fenicjanie znali już pewne zręby prawa regulującego najistotniejsze stosunki z zakresu handlu morskiego, na przykład awarię wspólną, pożyczkę morską i najprostsze zasady umowy przewozowej.  To u Fenicjan pojawiła się funkcja konsula morskiego czy zawodowego kupca morskiego. Zakładanie palcówek typu agencyjnego, dyplomatycznego w odległych miejscach np. Marsylii, Kadyksie czy Messynie, zabieganie o ochronę szlaków komunikacyjnych przed piratami, czy udoskonalanie współpracy międzynarodowej, wszystko to wskazuje, że współpraca stawała się z biegiem lat sferą świadomej, celowo zorganizowanej działalności człowieka. Tym samym wzgląd na skuteczność wymiany gospodarczej i handlu oraz potrzeba „komunikowania się” w bardziej uporządkowanej formie zrodziła ideę międzynarodowych organizacji o charakterze technicznym. Do przełomu wieku XIX i XX nie udało się natomiast stworzyć organizacji o charakterze politycznym. Przede wszystkim dlatego, że brakowało przesłanek, aby taka idea mogła się zmaterializować, głównie woli politycznej ówczesnych państw, które widziały w nich raczej zagrożenie dla swej imperialnej polityki niż szansę na skuteczniejsze współdziałanie.

O erupcji organizacji międzynarodowych i procesów instytucjonalizacji stosunków międzynarodowych można mówić dopiero w drugiej połowie XX wieku.  Od tego czasu instytucje na trwałe wpisały się w system międzynarodowy stając się jednym z jego ważnych elementów. Odgrywane role i funkcje, jakie w nim pełnią, sprawiają, że nie sposób wyobrazić sobie sytuacji, w której nie istniałyby jako uczestnicy i partnerzy w rozwiązywaniu wielu skomplikowanych problemów współczesności. Ich dynamiczny rozwój ilościowy oraz jakościowy sprawia, że tworzy się swoista sieć podmiotów narodowych i instytucji międzynarodowych, ich zależności i komplementarności.

Czym jednak według prawa międzynarodowego jest organizacja międzynarodowa: jest to zrzeszenie co najmniej trzech podmiotów utworzone dla realizacji wspólnego celu, który ma charakter międzynarodowy bądź jest realizowany poprzez działalność międzynarodową. Podstawą funkcjonowania organizacji międzynarodowych jest jej umowa założycielska, czyli statut, w którym przesądza się najważniejsze kwestie dotyczące danej organizacji.

Organizacja rządowa zrzesza państwa, względnie państwa i ewentualnie obok państw organizacje międzynarodowe, natomiast organizacja pozarządowa zrzesza osoby fizyczne lub/i osoby prawne lub/i związki tych osób. Członkami organizacji pozarządowych mogą być obok wyżej wymienionych podmiotów również państwa lub ich organy.

Rzym dosyć sceptycznie podchodził do idei uczestniczenia w organizacjach międzynarodowych. Jednak można spokojnie powiedzieć, że to codzienność prowadzonej przez Włochy polityki niejako wymusiła na nich konieczność dołączenia do innych państw.

15 czerwca 1864 w Mediolanie został założony Comitato dell’Associazione Italiana per il soccorso ai feriti ed ai malati in guerra – obecnie Włoski Czerwony Krzyż – Croce Rossa Italiana lub CRI. Utworzono go dwa miesiące przed podpisaniem Konwencji Genewskiej będącej podstawą działania Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.

Ruch na rzecz międzynarodowego zbioru praw regulujących leczenie i opiekę nad rannymi i jeńcami wojennymi rozpoczął się, gdy działacz pomocy humanitarnej Henry Dunant był świadkiem bitwy pod Solferino w 1859 roku, toczącej się między armiami francusko – piemonckimi i austriackimi w północnych Włoszech.

Wojna była rezultatem posunięć premiera piemonckiego, hrabiego Camillo Benso di Cavoura, który traktował ją jako wstęp do zrealizowania planów utworzenia zjednoczonych Włoch. Po nieudanym zrywie roku 1848 Cavour zawarł przymierze z Francją, gdzie znalazł oddanego sprzymierzeńca w osobie Napoleona III. Napoleon w tajnym układzie zobowiązał się do udzielenia wsparcia Piemontowi, gdy ten ogłosi mobilizację, co nastąpiło w 1859 roku. W odpowiedzi Austriacy zażądali rozbrojenia armii piemonckiej, a po odrzuceniu ich ultimatum przez Cavoura wkroczyli do Piemontu. Bitwa pod Solferino miała miejsce 24 czerwca 1859 i doprowadziła do zwycięstwa sił sprzymierzonych, czyli: francuskiej armii pod Napoleona III i Piemont-Sardynii armii pod wodzą Wiktora Emanuela II.

Obecnie w okolicy miejsca bitwy znajduje się szereg pomników poświęconych tamtym wydarzeniom. Nad okolicą dominuje okrągła wieża. To wieża San Martino della Battaglia.

Ma 70 m wysokości i została zbudowana w 1893 r. aby uhonorować Wiktora Emanuela II. W mieście znajduje się muzeum mundurów i ówczesnej broni oraz kaplica ossuarium. W Solferino znajduje się również muzeum z bronią i pamiątkami z tamtych czasów oraz kostnica, w której znajdują się kości tysięcy ofiar. W pobliżu Castiglione delle Stiviere, gdzie po bitwie zabrano wielu rannych, znajduje się muzeum Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, skupiające się na wydarzeniach, które doprowadziły do ​​powstania tej organizacji.

Włosi natchnieni niejako ideą organizacji międzynarodowych próbowali również swoich sił w Lidze Narodów. Jednak dosyć szybko, bo już w 1937 roku, z tej organizacji wystąpili, a to za sprawą wojny włosko-abisyńskiej. Co ciekawe, ilość popełnionych przez Włochów naruszeń praw człowieka w tym konflikcie powinna skutkować ich natychmiastowym wyrzuceniem z Czerwonego Krzyża, że tylko przypomnę fakt, iż użycie środków chemicznych w wojnie zatwierdził sam Mussolini – pisząc w depeszy: „Użycie gazu jest ultima ratio w celu przezwyciężenia oporu wroga i w wypadku kontrataku jest zatwierdzone. Mussolini.” Użycie gazów bojowych było zakazane przez protokół genewski z 1925 roku. Starano się zachować ten fakt w tajemnicy, lecz został one ujawniony światu przez Międzynarodowy Czerwony Krzyż i zagranicznych obserwatorów. Reakcją na informacje o zbrodniach były „omyłkowe” bombardowania (przynajmniej 19 razy) namiotów Czerwonego Krzyża. Skutki konfliktu na długie lata położyły się cieniem na działania włoskiej armii. W zasadzie do tej pory niechętnie do tego wracają, bardziej skupiając się na czasach współczesnych niż na historii. W zasadzie nie ma się co dziwić, masakry dokonywane na ludności cywilnej w Etiopii, bombardowanie konwojów oznaczonych symbolami Międzynarodowego Czerwonego Krzyża nie należą do rzeczy, którymi należy się chwalić. Zresztą historia Włoskiej Afryki Wschodniej i kolonialnych marzeń włoskich skończyła się za sprawą armii brytyjskiej w 1941 roku.

Kolejnym podejściem Rzymu do organizacji międzynarowych jest 14 grudnia 1955 roku kiedy to Włochy dołączają do Organizacji Narodów Zjednoczonych. Ten fakt rozpoczyna długą historię współpracy, wsparcia ONZ przez Włochy.

Włochy uczestniczą w działaniach ONZ z rosnącym zaangażowaniem, przyczyniając się do realizacji celów Karty NZ, od utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, po propagowanie praw człowieka na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Włochy były prekursorem kampanii na rzecz moratorium na wykonywanie kary śmierci, równości płci oraz praw kobiet i nieletnich (zwłaszcza przeciwko praktyce okaleczania żeńskich narządów płciowych oraz wczesnego lub przymusowego małżeństwa), przeciwko wszelkim formom dyskryminacji religijnej i na rzecz wolności słowa.

Włosi postanowili dać szansę ONZ i zapewnili organizacji obecność na prawie całym terytorium. Rzym jest siedzibą FAO – Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, która znajduje się na Viale delle Terme di Caracalla.

Ponadto Międzynarodowego Funduszu Rozwoju Rolnictwa (IFAD), na Via Paolo di Dono.

W Parco dei Medici znajduje się WFP – World Food Programme.

Biura w Rzymie mają również następujące agencje ONZ: UNHCR – United Nations High Commissioner for Refugees Regional representation for Southern Europe na Via Caroncini, UNDESA-HRIC – United Nations Department of Economic and Social Affairs – Human Resources for International Cooperation również na Via delle Terme di Caracalla, biura Międzynarodowej Organizacji Pracy ILO – International Labour Organization na Via Panisperna, jest również biuro Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji.

W Brindisi znajdują się bazy logistyczne i Składy Zasobów Humanitarnych Narodów Zjednoczonych UNHRD, mają one za zadanie zapewnić wsparcie w rozmieszczeniu operacji pokojowych prowadzonych przez ONZ. W Turynie jest centrum szkolenia/treningowe ONZ, a w Trieście międzynarodowa akademia nauki, we Florencji fundusz pomocy dzieciom, w Perugii World Water Assessment Programme, w Wenecji regionalne biuro UNESCO ds. Nauki i Kultury w Europie.

Czy to trudne dostać się do pracy w takiej organizacji. Tak. Ale nie niemożliwe? Polecam śledzić strony ONZ dotyczące zatrudnienia. Konkursów na stanowiska w Rzymie nie brakuje. Zresztą jak wiecie biura FAO są w najlepszym punkcie Rzymu zaraz obok Circo Massimo.

Włochy są ponadto członkiem założycielskim NATO od 1949 roku i są obecnie piątą siłą NATO. Bardzo często znajomi pytają się mnie, co sądzę o armii włoskiej. Z jednej strony jest to obraz Franka Dolasa, który przez przypadek wpada do włoskiego obozu, a z drugiej nieśmiertelnego kapitana Alberto Bertorelliego z serialu Allo, Allo ? Ponieważ są to moi przyjaciele, nie wypada o nich mówić źle. Mimo to trudno mówić o armii włoskiej w samych superlatywach, a to głównie za sprawą kłopotów gospodarczych państwa na półwyspie apenińskim. Od wielu lat słowem, które charakteryzował gospodarkę Włoch, było „stagnacja”. Koronawirus, lockdown i wszelkie ograniczenia oraz konsekwencje pandemii zamienią to słowo zapewne na „recesja”, niemniej pod względem militarnym Włochy nie są państwem, które można zignorować. Przyglądając się armii włoskiej z bliska ma się czasem wrażenie – jak to mówiła moja mama kontrolująca w dzieciństwie moje postępy w sprzątaniu pokoju – „Jak zwykle dziecko rynek piękny, ale boczne uliczki nadal brudne” ? Poza tym wiecie, o przyjaciołach albo nie mówi się źle, albo nie mówi się wcale. A w związku z faktem, że połowa naszych przyjaciół to mundurowi, więc wierzymy im na słowo, jak mówią, że jest dobrze.

Niemniej jednak prawdą jest, że obok armii włoskiej i jej sprzętu, ilości ludzi, jakości wyszkolenia nie można przejść obojętnie. I mimo, że uliczki czasem nie są reprezentacyjne, to reszta jest w porządku.  Ponadto Włochy są od 1958 roku w Unii Europejskiej, w tym biorą udział i budują siły europejskie. Między innymi w Rzymie siedzibę ma kwatera misji Unii Europejskiej IRINI, wcześniej Operacja Sophia.

W rezultacie nasilających się w 2015 kryzysu migracyjnego w Europie 18 maja 2015 Rada Europejska w ramach wspólnej polityka zagranicznej i bezpieczeństwa podjęła decyzję o przeprowadzeniu w basenie Morza Śródziemnego operacji sił morskich państw Unii Europejskiej pod nazwą EUNAVFOR MED, mającej na celu przeciwdziałanie nielegalnej migracji i handlu ludźmi w tym rejonie świata. Polski wkład w tę operację, określoną kryptonimem Sophia, stanowił początkowo jeden oficer w dowództwie EUNAVFOR.

W 2018 Sophia została wzmocniona przez ok. 100-osobowy polski kontyngent wojskowy, wystawiony głównie przez Brygadę Lotnictwa Marynarki Wojennej (ze wsparciem żołnierzy innych jednostek Marynarki Wojennej i pozostałych rodzajów sił zbrojnych), w skład którego wchodziły: zespół lotniczy, specjalny zespół abordażowy oraz element wsparcia logistycznego.

31 marca 2020 zakończono operację Sophia i następnego dnia uruchomiono EUNAVFOR MED Irini, mającą na celu przeciwdziałanie próbom łamania embarga na dostawy broni od ogarniętej wojną domową Libii.

Polski kontyngent wojskowy kontynuuje działalność, uzupełnioną o nowe zadania. Kwatera misji znajduje się w bazie przy via di Centocelle, służą tam oficerowie nie tylko z Polski, ale z pozostałych państw Unii Europejskiej.

Warto tu jeszcze przypomnieć, że również Parlament Europejski ma swoje przedstawicielstwo w Rzymie. Mieści się ono przy ulicy via Quattro Novembre.

W Rzymie znajdują się też biura światowych organizacji pozarządowych. Sami Włosi jednak po kryzysie migracyjnym są wobec nich raczej sceptyczni i nie chcą wydawać pieniędzy na wspieranie działalności, która nie służy im tylko wielkim korporacjom.

Czy zatem Rzym jest międzynarodowy? Ależ oczywiście zarówno politycznie, wojskowo jest w centrum współczesnej polityki, nawet jeśli jest to polityka włoska?

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Artykuł Roma Internazionale – Międzynarodowe Organizacje pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Dzisiaj będzie mniej na luzie, a bardziej na poważnie. Dwa wpisy chciałabym poświęcić sprawom międzynarodowym, tak w Rzymie jak i w regionie. Część z Was wie, że sporo życia poświęciłam na nauczanie studentów w jednej z zacnych uczelni na Pomorzu, dumnie nosząc mundur oficerski.  Zajmowałam się szeroko pojętą współpracą morską państw, nazwaną współpracą akwenową, czyli skupioną wokół konkretnego akwenu. Dzisiaj parę słów o akwenie śródziemnomorskim.

Morze Śródziemne jest jednym z tych miejsc, o których mówi się w kontekście narodzin cywilizacji europejskiej.  Jest miejscem interakcji różnych kultur i różnych społeczeństw.

 Obecnie trwający kryzys humanitarny po raz kolejny nakazuje nam koncentrować się nie na tym co łączy, a bardziej co dzieli narody zamieszkujące ten obszar. Pomimo przyjęcia przez Unię Europejską wielu dokumentów, które za priorytet stawiają walkę z nielegalną imigracją, problem ten nie znika. Co roku wiele osób z państw objętych Partnerstwem Eurośródziemnomorskim próbuje dostać się nielegalnie na teren Unii. Jedną z przyczyn jest zbyt duża dysproporcja pomiędzy krajami UE a afrykańskimi. Poza tym sytuacja w krajach pochodzenia uchodźców nie gwarantuje stabilności i poczucia bezpieczeństwa.

W styczniu 2003 okręty pięciu państw: Wielkiej Brytanii, Francji, Portugalii, Włoch i Hiszpanii rozpoczęły Operację Ulisses mającą na celu ograniczenie napływu nielegalnych imigrantów z Północnej Afryki na Stary Kontynent. Państwa te korzystały z działalności operacji Active Endeavor, która prowadzona była w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego. Ponadto w roku 2004 został utworzony Euro-Med Migration Program, nastawiony na pomoc UE dla krajów Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu w rozwiązywaniu problemów wynikających z migracji. Z braku zadowalających rezultatów, w lipcu 2008 r. zainaugurowano utworzenie Unii dla Śródziemnomorza.

W ostatnich latach, to co dzieje się na Morzu Śródziemnym spowodowało przeniesienie punktu ciężkości z peryferii do centrum poruszanych kwestii globalnego bezpieczeństwa. Dzisiaj region ten jest zlepkiem nierozwiązanych problemów geopolitycznych: od konfliktu izraelsko-palestyńskiego do kryzysów w Libii i Syrii. To wszystko powoduje narastającą falę europejskiej frustracji, podsyconej przez eskalację działań o charakterze terrorystycznym i ekstremistycznym.

Jednak bez rozwiązań systemowych w państwach, które są na skraju upadku lub w trakcie trwającej wojny domowej, sytuacja nie ulegnie znaczącej poprawie. Brak perspektyw, brak pracy i w końcu brak bezpieczeństwa nadal będzie zmuszał młodych ludzi do ryzykowania życia i przekraczania Morza Śródziemnego, lub będzie katalizatorem, dzięki któremu będą wstępowali do grup przestępczych i terrorystycznych.

Pisząc o próbach podejmowanych działań w regionie śródziemnomorskim mamy na myśli wzmocnienie całego regionu, który jest tak ważny dla architektury europejskiego bezpieczeństwa. Obecny kryzys daje jednak szansę na szerszą współpracę w omawianym regionie zarówno rządową jak i pozarządową. Tę jednak postaram się omówić przy okazji wpisu o międzynarodowym Rzymie.

Mimo trwającego kryzysu państwa, podmioty pozarządowe próbują współpracować w oparciu o działające struktury międzynarodowe. Każda taka forma współpracy najczęściej posiada sformalizowane, prawne struktury, którymi są Decyzje Rady Unii Europejskiej, Konwencje czy też Statuty. Oczywiście współpraca nie jest rzeczą nową w regionie i zmieniała się na przestrzeni dziejów, tak jak pojęcie morza i oceanu, kształtując się w pełni stosunkowo niedawno.

W ujęciu mitologicznym, według Homera, wielką opływającą świat rzekę nazywano Okeanos. Jako bóstwo Okeanos był m.in. ojcem wszystkich rzek i źródeł. Przejawiało się
w tym przekonanie starożytnych Greków o wzajemnej łączności wszystkich wód świata. Słodkie wody Okeanosu okrążały Ziemię wraz z jej morzami, ale się z nimi nie zlewały. Morza na kształt odrębnych zatok wcinały się w lądy i wypełniała je słona woda. Mit
o Okeanosie i nazwę ocean gracy przejęli od Fenicjan. Nazwa Okeanos, pokrewna sanskryckiemu açayana– leżący przy czymś dookoła, ma pochodzić z fenickiego ma-uk, co oznacza daleki zachód.

Strabon, zwolennik tradycji homeryckiej pisał: „Wszędzie, gdzie tylko ludzie dotarli, do ostatnich krańców ziemi jest morze, które my Okeanos nazywamy”. Ksenofanes
z Kolofonu nazywał ocean Megas Pontos- Wielkie morze i traktował jako rodziciela chmur, wiatrów i rzek. Inaczej wyobrażał sobie morze Platon. Znał pitagorejski pogląd
o skrzyżowanych pasach oceanu i czterech wyspach lądowych. Jeden z pasów okrążający Ziemię wzdłuż południka to znany Grekom z autopsji ocean przy brzegach Europy i Afryki na zachodzie, czyli Zachodzie Morze (Ocean Atlantycki), drugi to ocean równikowy (Acheron) oblewający Ziemię wokółrównikowo. Taki obraz Ziemi i jej dwóch oceanów przedstawił na globusie Krates z Mallos.

Pod koniec starożytności pogląd, że ocean otacza Ziemię zastąpiono koncepcją kontynentalną. Najwybitniejszym przedstawicielem tej teorii był Ptolemeusz. Jego wizja morza była odwrotna do homeryckiej, mówiącej o jednym oceanie otaczającym lądy. Znaną w starożytności przestrzeń morską otoczył lądami i podzielił na dwa morza wewnętrzne: Morze Śródziemne (Mare Mediterraneum lub Mare Internum) i Morze Indyjskie (Indikon Pelagos lub Mare Indicum), które z kolei składało się z dwóch części: zachodniej- morza Erytrejskiego, czyli Morza Czerwonego (dziś zwanego Morzem Arabskim) i wschodniej- Zatoki Gangesowej lub Zatoki Wielkiej.

Przez wiele wieków pojęcia ocean w znaczeniu współczesnym nie stosowano; zastępowało je szeroko rozumiane morze. Oceanem nazywano część obszaru morskiego, zazwyczaj w odniesieniu do Oceanu Atlantyckiego Północnego. Na mapie Kanady Pierr`a Desceliersa z 1550 roku widnieje u jej brzegów atlantyckich nazwa Mer Occeane; podobnie na mapie portugalskiej Diego Homemea z 1558 roku nazwą Mare oceanum objęto obszar między brzegami Europy a Ameryką Północną.

Z powyższych danych wynika więc, że „morze” było początkowo szerszym pojęciem od „oceanu”, później traktowano oba jako synonimy.

Pojęcie oceanu jako jedynego i niepodzielnego obiektu, nieprzerwalnej powłoki wodnej Ziemi, zaczęto używać dopiero w dobie wielkich odkryć geograficznych. Szczególne znaczenie miała pierwsza wyprawa dookoła świata Ferdynanda Magellana w latach 1519-1522. W czasie jej trwania udowodniono, że istnieje połączenie wszystkich basenów oceanicznych, a więc stwierdzono ciągłość i określono rozległość powierzchni oceanu. Jego kształt, zarysy linii brzegowej ustalono podczas następnych wypraw, które można by zamknąć wyprawami Cooka w latach 1768-1780.

Stare podziały wszechoceanu były bardzo uproszczone i sprowadzały się do określania jego części przez główne kierunki świata: północny, południowy, zachodni i wschodni.

Podział mórz i oceanów jest problemem złożonym, regulowanym przez umowy zawarte pod patronatem ONZ (od 1949 do 1983 roku). Wiele nieporozumień i konfliktów nie zostało jednak rozwiązanych do dnia dzisiejszego.

Ogólnie przyjęto podział akwenów wodnych na:

1. wody bezpośrednio sąsiadujące z częścią lądową państwa, nazywane także wewnętrznymi wodami morskimi (np. zatoki, fiordy, estuaria); leżą one całkowicie w granicach terytorium państwa;
2. morze terytorialne (wody terytorialne) państwa, podlegające jego jurysdykcji;
3. morze otwarte – nie podlegające jurysdykcji państwowej.

Trzecia Konferencja Genewska ONZ w 1983 roku zakończyła się podjęciem decyzji dotyczących podziału mórz; poparło je 130 krajów, 14 krajów wstrzymało się od głosu, natomiast 4 (Stany Zjednoczone, Izrael, Turcja, Wenezuela) nie zgodziły się z jej postanowieniami. Według postanowień uczestników konferencji zewnętrzna granica morza terytorialnego może przebiegać w odległości co najwyżej 12 mil morskich od linii brzegowej danego państwa. Praktyczne zastosowanie tych decyzji jest związane z wieloma trudnościami, ponieważ linia brzegowa ma zazwyczaj kształt nieregularny, a zdarza się, że w bliższej odległości od brzegu leżą obce wyspy lub inne terytoria brane pod uwagę podczas wyznaczania granicy (delimitacja granic morskich jest dokładnie sprecyzowana przez zainteresowane państwa).

Wiele państw określa jako swoje morze terytorialne pas szerokości 200 mil morskich od linii brzegowej (np. większa część krajów Ameryki Południowej i Afryki, które w ten sposób włączają do swoich wód terytorialnych obszary doskonałych łowisk, tzw. „banki rybne”) – według danych z 1990 roku spośród 140 niepodległych państw 100 przyjęło 12-milową granicę morską, 15 krajów – 4-milową, 13 krajów – 200-milową granicę wód terytorialnych. Niektóre z państw wprowadzają specjalny termin, tzw. „strefę połowów”, która zaczyna się od granicy 12-milowego obszaru. Państwa te właśnie ową strefę nazwały strefą morza terytorialnego. Kraje bez dostępu do morza są uprawnione do nieodpłatnego tranzytu do portów kraju sąsiadującego, który ma dostęp do morza. Statki pod banderą krajów „niemorskich” – np. Czech, Szwajcarii, Węgier i innych – korzystają z takich samych praw.

Wiele dyskusji wywołuje delimitacja granicy morskiej pomiędzy sąsiadującymi państwami, mającymi dostęp do morza. Zasadniczo delimitację wykonuje się według tzw. linii środkowej, która łączy punkty znajdujące się w równej odległości od linii podstawowych – brzegowych i ograniczających morza terytorialne zainteresowanych państw.

W ostatnich latach wiele państw proklamowało swoje morskie strefy ekonomiczne, ustalając przebieg granicy zewnętrznej w odległości 200 mil od brzegu, a niektóre nawet – 500 mil. Kraje te uznają ów obszar za własne wody terytorialne. Dodatkowym argumentem na korzyść tej interpretacji jest możliwość kontrolowania przez państwa przybrzeżne szelfu kontynentalnego (do głębokości 200 metrów), stanowiącego podwodne przedłużenie terytorium państwa, na odległość do 200-500 mil od linii brzegu. Właśnie ta strefa jest głównym terenem aktywnego połowu ryb oraz wydobycia ropy naftowej i gazu. Niektóre kraje znajdują się w sytuacji uprzywilejowanej, ponieważ posiadają wyspy położone daleko od własnego terytorium (np. bezludna wyspa Cliperton na Oceanie Spokojnym należąca do Francji), co z kolei daje podstawy do wyznaczenia kolejnej 200-milowej strefy ekonomicznej ze statusem wyłączności.

Część oceanu mniej lub bardziej wyraźnie oddzielona od jego pozostałej części brzegami kontynentów, wyspami lub wyniesieniami dna nazywa się morzem. Ze względu na utrudnioną wymianę wód z oceanem morza charakteryzują się odmiennym reżimem hydrologicznym (zasolenie, temperatura i gęstość wody, zawartość rozpuszczonych gazów, system cyrkulacji wód powierzchniowych, sezonowe rytmy zmian). Ze względu na stopień odizolowania od wód oceanu i właściwości reżimu hydrologicznego wyróżnia się morza:

1. śródziemne: międzykontynentalne i śródkontynentalne;
2. przybrzeżne: półzamknięte i peryferyjne;
3. międzywyspowe.

Morza śródziemne – otoczone są ze wszystkich stron lądami. Z oceanem lub innym morzem łączą je wąskie cieśniny. Utrudniona wymiana wód wywołuje powstanie zamkniętych cyrkulacji mas wodnych i odrębnych rozkładów zasolenia i temperatury wody. Morza międzykontynentalne – otoczone są ze wszystkich stron lądami przynależnymi do różnych kontynentów. Związane są ze strefami aktywności sejsmicznej na granicy płyt kontynentalnych. Charakteryzują się dużą głębokością, a w ich dnie występują rowy oceaniczne i równiny abysalne. Wąskie i płytkie cieśniny łączące je z oceanem utrudniają wymianę wód, doprowadzając do znacznego zróżnicowania ustroju hydrologicznego. Do mórz tej grupy zalicza się morza: Śródziemne, Czerwone i Czarne. Morza śródkontynentalne leżą na płycie kontynentalnej i otoczone są lądem tego samego kontynentu, stąd też często nazywane są morzami szelfowymi. Są to morza stosunkowo płytkie. Z otwartym oceanem łączą je wąskie i płytkie cieśniny w dużym stopniu utrudniające wymianę wód. Ustrój hydrologiczny morza znajduje się pod silnym wpływem otaczającego lądu. Do mórz tej grupy zalicza się między innymi morza: Bałtyckie, Białe czy Azowskie. Morza przybrzeżne – są częściowo ograniczone brzegami kontynentów. Od otwartego oceanu oddzielone są półwyspami, wyspami lub wyniesieniami dna. Leżą najczęściej na szelfie kontynentalnym. Ze względu na szerokie połączenie z otwartym oceanem obserwuje się w nich tylko niewielkie różnice ustroju hydrologicznego. Na system prądów morskich, rozkład zasolenia i temperatury wpływa zarówno kontynent jak i ocean. Według stopnia ograniczenia przez ląd wyróżnia się wśród nich morza półzamknięte i peryferyjne (w USA i Wielkiej Brytanii określa się je jako przybrzeżne i otwarte). Morza półzamknięte – to morza przybrzeżne głęboko wcięte w ląd, odcięte od oceanu półwyspami lub łańcuchami wysp. Progi w cieśninach pomiędzy wyspami utrudniają wymianę wód. Głębsze wody tych mórz, poniżej głębokości najniższego progu, charakteryzuje duża jednorodność. Wynika to stąd, że baseny i głębie tych mórz wypełniają albo wody morza – ochładzające się zimą do temperatur niższych niż wody przyległego oceanu na głębokości najniższego progu, albo też wody oceaniczne – jeśli na głębokości najniższego progu mają temperaturę niższą niż powierzchniowe wody morskie zimą. Na system cyrkulacji wód oraz rozkład temperatury i zasolenia większy wpływ może mieć kontynent niż ocean. Do grupy mórz półzamkniętych zalicza się: Beringa, Japońskie, Karaibskie, Ochockie, Północne, Wschodniochińskie, Żółte, itd. Morza peryferyjne – stanowią mniej lub bardziej otwarte części oceanu. Niezbyt głęboko wcinają się w ląd i są słabiej od mórz półzamkniętych oddzielone od oceanu półwyspami i wyspami. Wymiana wód między morzem a oceanem jest swobodna. Obserwuje się tylko niewielkie różnice ustroju hydrologicznego między morzem a oceanem. Do grupy tych mórz należą między innymi: Arabskie, Barentsa, Karskie, Łaptiewych, Norweskie, Grenlandzkie i morza oblewające Antarktydę (Weddella, Łazariewa, Riiser-Larsena, Kosmonautów, Mackenzie (Wspólnoty), Davisa, Mavsona, d’Urville’a, Somowa, Rossa, Amundsena, Bellingshausena). Morza międzywyspowe – to części oceanu oddzielone od niego kręgiem wysp. Progi w cieśninach między wyspami tylko w niewielkim stopniu ograniczają wymianę wód. Warunki naturalne tych mórz są bardzo podobne do warunków naturalnych wód oceanicznych. Poniżej głębokości najniższego progu oddzielającego morze od oceanu w morzu zalegają wody oceaniczne o właściwościach charakterystycznych dla głębokości progu. W wodach powierzchniowych tych mórz może się wykształcić nieco odmienny od oceanicznych rozkład zasolenia i temperatury, oraz niezależny system cyrkulacji wody. Do mórz tego typu zalicza się morza Archipelagu Indonezyjskiego: Banda, Celebes, Fidżi, Jawajskie, Sulu, itd.

Regionalizm akwenowy jest nowym, dynamicznym zjawiskiem w stosunkach międzynarodowych. Dowodzi tego stały wzrost instytucji tworzonych na bazie wspólnych interesów państw skupionych wokół zbiorników morskich. Morza i oceany podobnie jak państwa, stają się obszarem intensywnych interakcji, których zakres i siła zależy od specyficznych cech poszczególnych regionów morskich. Definiowanie tego zjawiska nie jest jednak możliwe w kategoriach takich samych jak w przypadku obszarów lądowych.

Zjawisko regionalizmu akwenowego oznacza rozwiązywanie problemów mórz i ich zasobów na poziomie regionu, przy istnieniu w tym zakresie wspólnych interesów państw powiązanych z danym obszarem.

Do przesłanek rozwoju regionalizmu akwenowego zaliczyć należy:

1. Wzrost znaczenia międzynarodowego transportu morskiego;
2. Wykorzystywanie zasobów morskich;
3. Ochrona środowiska naturalnego;
4. Ograniczenie zbrojeń na morzu.

Dokonana klasyfikacja daje podstawę do stwierdzenia, iż głównym kryterium wyłaniania się regionów akwenowych jest wspólny interes, bądź wspólne problemy państw geograficznie sąsiadujących ze sobą. Bardzo często jest nim ochrona środowiska, czyli rozwój tzw. regionalizmu ekologicznego. U jego podstaw leży dążenie państw do pełniejszego zaspokojenia potrzeby własnego bezpieczeństwa ekologicznego, poprzez działania uwzględniające specyfikę danego ekosystemu oraz potencjał poszczególnych krajów.

Od wielu wieków ludzkość żyje w kręgu kultury i cywilizacji akwenowej.  Obszary wodne pokrywają około 2/3 powierzchni kuli ziemskiej. W dziejach cywilizacji akweny od zawsze zajmowały znaczące miejsce, kształtując wszystkie dziedziny życia: gospodarkę, politykę, sprawy społeczne, kulturę czy zagadnienia wojskowe. Problematyka akwenowa należy do zagadnień niezwykle szerokich, obejmujących wiele najrozmaitszych kwestii. Trzeba zaznaczyć, że tzw. czynnik akwenowy należy do tych determinant rozwoju historycznego świata, który przyczynił się do dysponowania przez państwa akwenowe ogromnym potencjałem oddziaływania w skali światowej na pozostałe podmioty życia międzynarodowego. Gospodarka państw akwenowych miała istotny wpływ na losy całego świata. Akweny od starożytności odgrywały ważną rolę w procesach rozwojowych np. w zakresie rozwoju handlu, lecz ich znaczenie zasadniczo wzrosło w epoce odkryć geograficznych oraz związanej z nimi ekspansji kolonialnej.

Identyfikując pojęcie polityki akwenowej, jako działania czynników publicznych zmierzających do pełnego wykorzystania szans, jakie stwarza położenie kraju, należy skonstatować, iż szanse te z natury rzeczy odnoszą się do form aktywności ludzi, zespołów ludzkich i społeczeństw związanych z akwenem. Można zatem przyjąć, że cele polityki można określić jako optymalne realizowanie każdej z wymienionych form. Dotyczy to zarówno aktywności gospodarczej jak i społeczno – kulturalnej, przy założeniu, że zasadniczym warunkiem skuteczności polityki jest działalność na rzecz obrony interesów kraju na akwenie.

Skuteczna polityka akwenowa powinna być:

1. zgodna z charakterem państwa;
2. uwzględniająca fakt globalizacji spraw akwenowych i wymogi stawiane przez społeczność międzynarodową;
3. kompleksowa;
4. spójna;
5. oszczędna zarówno w wydatkowaniu środków materialnych, jak i stosownych instrumentów.

Wzajemne zazębianie się, czy wręcz plątanina lądów i mórz, jest niewątpliwie najbardziej uderzającą cechą Europy.

Niezwykle rozczłonkowane brzegi Europy stworzyły warunki dla głębokiej penetracji wód morskich w głąb kontynentu. Toteż ilość mórz śródziemnych, przybrzeżnych i głęboko w ląd wciskających się zatok nigdzie na świecie nie tworzy takiego zagęszczenia, jak przy wybrzeżach kontynentu europejskiego. Żadne z mórz Oceanu Światowego nie odegrały takiej roli cywilizacyjnej, gospodarczej i politycznej, jak śródziemne i przybrzeżne morza europejskie.

Wydaje się, że inicjatorzy zjednoczenia Europy w niewielkim tylko stopniu brali po uwagę jej możliwości morskie. A jednak wszystko wskazuje na to, że w perspektywie zarówno historycznej, jak i współczesnej, morze jest niezbywalnym elementem europejskiej tożsamości.

Morska działalność Europy to nie tylko żegluga czy rybołówstwo, ale także rozwój morskich wiatraków, przybrzeżnej turystyki, hydroponika (akwakultura), podwodna telekomunikacja, środowisko morskie, biotechnologia morska, zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną, polityka regionalna, badania i technologia.

Niewiele jest chyba obszarów kuli ziemskiej tak nasyconych historią polityczną, społeczną, gospodarczą i rozwojem kultur, jak Morze Śródziemne. Trudno byłoby podważyć twierdzenie, że Morze Śródziemne było kolebką współczesnej cywilizacji technicznej. Na wybrzeżach i na wyspach tego morza rozwijały się prastare kultury, jak egipska, kreteńsko-mykeńska, grecka, fenicka, rzymska. Bliskość wzajemna brzegów warunkowała wczesny rozwój żeglugi, dzięki czemu kontaktowały się ze sobą różne zamieszkujące ten obszar ludy; umożliwiało to intensywną wymianę dóbr materialnych i duchowych, która pociągała ze sobą dalszy wzrost poziomu cywilizacyjnego.

Pomimo stosunkowo niewielkich rozmiarów (tylko 1% oceanu światowego) Morze Śródziemne zamieszkuje bogactwo różnych organizmów, spośród których jedna czwarta występuje tylko tutaj. Obecnie Morze Śródziemne uważane jest za umiarkowanie ciepłe morze. Jego historia geologiczna i historia życia w Morzu Śródziemnym należą do najbardziej niezwykłych na Ziemi.

Bogactwo zasobów naturalnych uczyniły Morze Śródziemne rajem dla rybołówstwa. Z tego powodu, przez ponad ostatnich 5 tysięcy lat morze to było polem bitew i punktem stycznym wielu kultur. Niektóre spośród tych kultur już przeminęły (np. kultura starożytnej Grecji, Egiptu, Mezopotamii). Pozostały jednak po nich tysiące bezcennych śladów takich jak świątynie, osady ludzkie, sztuka czy pisma. Jednym z najbardziej znanych utworów epoki klasycznej jest słynna Odyseja, opowiadająca historię Odyseusza i jego niekończącej się wędrówki po Morzu Śródziemnym. Dzięki wędrówce Odyseusza możemy obecnie poznać różne kultury i ludzi, których ślady ciągle można odnaleźć w starożytnych ruinach i nadmorskich miastach.

Ponad 200 mln lat temu na Ziemi istniał jeden wielki ląd (Pangea) otoczony wielkim oceanem nazywanym Panthalassa.

Tworzące się Morze Śródziemne było wówczas podobnym do fiordu pęknięciem w Pangei i było zamieszkałe przez tropikalną faunę i florę. Później, na skutek powolnej wędrówki kontynentów, Morze Śródziemne stało się podobne do długiego kanału (150.000.000 lat temu) aż w końcu stało się morzem śródlądowym podobnym do tego jakie znamy dziś (15.000.000 lat temu). W tym czasie połączone było zarówno z Atlantykiem jak i z Indo-Pacyfikiem, ale około 6.000.000 lat temu połączenia te zanikły i Morze Śródziemne stało się całkowicie zamkniętym basenem. Ponieważ panował wówczas gorący klimat większość morza wyparowała. Zginęły wszystkie organizmy morskie, które nie zdążyły uciec i schronić się w kilku powstałych słonych jeziorach.  Był to tzw. Kryzys Messyński. Na szczęście, milion lat później otworzył się kanał, który połączył „puste” Morze Śródziemne z Oceanem Atlantyckim. Wody morskie szybko napełniły ten basen, który zamieszkały organizmy typowe dla zmieniających się w zależności od panującego klimatu ciepłych i zimnych wód atlantyckich.

Taki złożony proces ewolucji Morza Śródziemnego, ingresje i wymieranie, doprowadziły do wykształcenia osobliwego środowiska morskiego, w którym typowe gatunki atlantyckie współegzystują z gatunkami indo-pacyficznymi i typowymi gatunkami śródziemnomorskimi, nie wspominając o współczesnym napływie gatunków obcych spowodowanym działalnością człowieka, handlem, rolnictwem i otwarciem Kanału Sueskiego.

Basen Morza Śródziemnego jest bardzo charakterystyczny zarówno z historycznego, geograficznego i kulturalnego punktu widzenia. Morze Śródziemne nazywane przez Greków „mare internum” (morze śródlądowe) a przez Rzymian „mare nostrum” (nasze morze), do czasów upadku Cesarstwa Bizantyjskiego, kiedy to uświadomiono sobie jego rzeczywisty kształt, było długo uważane za wielką zatokę. Nazwa Morza Śródziemnego jest stosunkowo późna. Dopiero na początku VI wieku zaczęto je określać jako „Mare Mediterraneum”. Ponieważ dziś często mówi się o Morzu Śródziemnych Amerykańskim, Morzu Śródziemnym Indonezyjskim, dlatego też dla odróżnienia określa się niekiedy Morze Śródziemne jako Europejskie Morze Śródziemne. Właściwym, lecz również niezupełnie ścisłym określeniem jest Morze Śródziemne Romańskie. Używana jest też czasem skrócona nazwa „Medyteran” i utworzony od niej przymiotnik, „medyterański”.

W tamtym czasie katolicyzm śródziemnomorski sięgał do Bałtyku. Od czasów starożytnych, poprzez średniowiecze i czasy współczesne, do dziś, rejon śródziemnomorski był zawsze obszarem mieszania różnych języków: na obszarach wokół Morza Śródziemnego używa się języków arabskich, łacińskich i słowiańskich, których mieszanie doprowadziło do powstania wielu słów i określeń wspólnych dla całego rejonu.

W 1492 roku, kiedy została odkryta Ameryka, otworzyły się wrota oceanu. Stary Euro-Afro-Azjatycki świat z Morzem Śródziemnym na swoim zachodnim obrzeżu mógł otworzyć się na nowe przestrzenie. Centrum europejskiej kultury i handlu przeniosło się znad „mare internum” do wielkich miast nad północnym Atlantykiem (jak Londyn czy Amsterdam) i do centrum Europy (Paryż czy Berlin). Wielkość i sława czasów Bizancjum, wieków islamu i katolicyzmu minęły na zawsze. Morze Śródziemne jest względnie niewielkim i prawie całkiem zamkniętym morzem położonym w centrum silnie zurbanizowanego lądu. Konsekwencją tego jest fakt, że zanieczyszczenia, przełowienie i negatywny wpływ człowieka na ukształtowanie brzegów morskich mogą być bardziej niebezpieczne dla tego morza niż w przypadku otwartych wód oceanu.

Morze Śródziemne charakteryzuje duża i unikalna różnorodność życia biologicznego, w skład którego wchodzi wiele gatunków które nie występują nigdzie indziej na świecie. Obecnie, ta unikalna bioróżnorodność jest zagrożona. Jedne gatunki giną z powodu zaniku czy degradacji ich naturalnego środowiska, rybołówstwa, zanieczyszczeń i współzawodnictwa z innymi gatunkami. Inne gatunki dostają się do Morza Śródziemnego poprzez naturalne cieśniny (jak Gibraltar) lub są (celowo, lub nie) transportowane tu przez człowieka.  Wreszcie, zawleczone gatunki mogą się rozprzestrzenić i konkurować z gatunkami rodzimymi.

Procesy te, które w sposób naturalny kształtowały bioróżnorodność przez wieki, nabrały teraz większego tempa co związane jest ze zmianami klimatu i ciągłym wzrostem temperatury wody w morzu.  W Morzu Śródziemnym prowadzi to do ingresji, osiedlania się i rozprzestrzeniania gatunków ciepłowodnych o tropikalnym pochodzeniu, jak również do podboju północnych rejonów morza przez gatunki typowe dla południowego Morza Śródziemnego. Niektóre części Morza Śródziemnego jak Morze Egejskie, podobnie zresztą jak i sąsiednie morza Marmara i Czarne powstały na obszarze zapadającego się lądu dopiero we wczesnym czwartorzędzie. Dziś Morze Śródziemne łączy, ale zarazem i oddziela Zachód od Orientu, stanowiąc granicę różnych kultur. Jednocześnie oddziela bryłowy kontynent Afryki od fałdowych łańcuchów trzeciorzędowych Europy; zaznacza się to w dwóch typach jego wybrzeży: wyrównanym na południu i urozmaiconym, bogatym w przystanie, na północy.

Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 r. przewiduje podstawowe ramy dla działalności morskiej i pod wieloma względami odzwierciedla zwyczajowe prawo międzynarodowe. Ratyfikowały ja wszystkie nadbrzeżne kraje śródziemnomorskie, z wyjątkiem Turcji, Syrii, Izraela i Libii. Obecnie większą część przestrzeni morskiej Morza Śródziemnego stanowi pełne morze. Około 16 % przestrzeni morskiej to wody terytorialne, a 31 % to różnorodne strefy morskie często kwestionowane przez inne kraje nadbrzeżne z powodu zarówno ich wielkości jak i zasadności. Oznacza to, że znaczna część wód Morza Śródziemnego znajduje się poza strefami podlegającymi jurysdykcji bądź suwerennym prawom krajów nadbrzeżnych. Kraje te nie posiadają zatem uprawnień restrykcyjnych ani wykonawczych, aby w pełni regulować działalność człowieka poza takimi strefami, w tym ochronę środowiska morskiego oraz sposób, w jaki odbywają się połowy oraz następuje rozwój źródeł energii. Poza takimi strefami kraje te mogą wyłącznie przyjmować środki w odniesieniu do własnych obywateli i statków. Niektóre działania można podejmować wspólnie w ramach konwencji regionalnych w sprawie ochrony środowiska morskiego oraz ochrony i zarządzania żywymi zasobami, mimo iż istnieje problem egzekwowania przyjętych decyzji, w tym decyzji skierowanych przeciwko stronie trzeciej – krajowi niebędącemu stroną konwencji. Sytuacja ta wynika z tego, że problemy dotyczące określenia granic pomiędzy sąsiadującymi krajami w obrębie Morza Śródziemnego łączą się ściśle ze złożonymi i newralgicznymi politycznie konfliktami istniejącymi na obszarze nieprzekraczającym 400 mil morskich.

Wydaje się, że inicjatorzy zjednoczenia Europy w niewielkim tylko stopniu brali po uwagę jej możliwości morskie. A jednak wszystko wskazuje na to, że w perspektywie zarówno historycznej, jak i współczesnej, morze jest niezbywalnym elementem europejskiej tożsamości. Basen Morza Śródziemnego to jeden z priorytetowych kierunków zainteresowania Unii Europejskiej. Decydują o tym powiązania natury historycznej, politycznej i ekonomicznej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej i państwami regionu, które do UE nie należą. Państwa regionu śródziemnomorskiego są jednym z ważniejszych partnerów handlowych dla UE – stanowią jeden z głównych rynków zbytu dóbr konsumpcyjnych i inwestycyjnych oraz w dużym stopniu zaspokajają zapotrzebowanie państw europejskich na gaz oraz produkty rolne.

Morze Śródziemne przez setki lat miało charakter akwenu łączącego ze sobą wiele leżących ze sobą krajów. Dziś, z jednej strony coraz bardziej widoczna staje się narastająca rywalizacja pomiędzy poszczególnymi państwami regionu, z drugiej zaś widzimy, że kolejne państwa borykają się z coraz poważniejszymi problemami wewnętrznymi.

Jednak mimo przeciwieństw państwa regionu robią co w swojej mocy, aby obszar ten, był silny i zjednoczony, podejmują inicjatywy współpracy, opierając się tak o instytucje Unii Europejskiej, jak i organizacje regionalne. Dla władz w Rzymie Morze Śródziemne było, jest i będzie istotnym elementem polityki międzynarodowej – ale o tym już następnym razem…?

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Bibliografia:

• Witold Dobrowolski, Mity morskie antyku, Warszawa 1987;
• Pod. red. M.S. Bodnarski, Geografia antyczna, Warszawa 1957;
• Maciej Stanisław Zięba, Filozofia Wschodu. Wybór tekstów, Kraków 2002;
• Aleksander Majewski, Morza i Oceany, Warszawa 1992;
• Oswald Ashton Wentworth Dilke, Greek and Roman Maps, London 1985;
• J. L. Berggren, A. Jones, Ptolemy’s Geography By Ptolemy, Princeton, 2001;
• J. L. Berggren,  and A. Jones, Ptolemy’s Geography: An Annotated Translation of the Theoretical Chapter, Princeton and Oxford 2000;
• Edmund Stefan Urbański, Hispanoameryka i jej cywilizacje, Warszawa 1981;
• Edward Haliżak, Regionalizm morski, [w:] Sprawy Międzynarodowe 1992, t. 16.

Artykuł Mare Mediterraneum czyli bardzo politycznie o Morzu Śródziemnym pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Czy wiecie kim są Pasta Grannies? I czemu mają prawie 400 tysięcy obserwujących na pewnym portalu społecznościowym? To włoskie babcie i dziadkowie pokazujący jak robić tradycyjnie makarony i sosy. Im starsza babcia tym ciekawszy filmik. One są niesamowite, a robienie makaronu i włoska kuchnia dzięki nim zyskały nowy wymiar. Nie musisz być szefem kuchni, żeby nauczyć się prostej, dobrej, domowej kuchni. Decydując się na ten wpis, zmierzę się ze świętością Internetu pod nazwą: włoska kultura kulinarna, włoskie jedzenie itp. Co ciekawe jest to – zaraz po narodowej – najpopularniejszy rodzaj kuchni w naszym kraju. Restauracje włoskie były, są i będą jednymi z najpopularniejszych.

Pracując z Włochami zauważyłam pewien stały element. Tematy rozmów to zawsze i o każdej porze: jedzenie, futbol i świńskie dowcipy. Włoch jest zawsze głodny. Włoch wie, że jego mama gotuje najlepiej. Włoch wie, że jedzenie jest najważniejsze, wie gdzie dobrze zjeść, ma znajomego szefa kuchni i zawsze weźmie Cię na kolację do najlepszej knajpy w okolicy. Co ciekawe, po tej wizycie staniesz się częścią rodziny i właściciel będzie cię pamiętał, jeśli jeszcze raz odwiedzisz lokal.

Jak każdy, my oczywiście też mamy swoje ulubione miejsca z jedzeniem w Rzymie. Takie co to wiemy, że pizza zawsze będzie super, że nikt nas nie skasuje jak za przysłowiowe zboże i gdzie vino della casa będzie prawdziwe, a nie rozcieńczane wodą. Ale wiecie – Rzym współczesny to mieszanka kultur. To w Rzymie jadłam genialne sushi, to tutaj restauracje typu TEX-MEX są popularne, a steki podają naprawdę wieelkie. Jednak zdaję sobie sprawę, że to opcja dla osób, które mieszkają w Wiecznym Mieście na stałe, lub przebywają dłuższy czas i mogą poczuć potrzebę kuchni innej niż rzymska. Przyjeżdżając na wakacje marzymy raczej o prawdziwej włoskiej kuchni, a nie o międzynarodowych eksperymentach kulinarnych, na które mamy czas i miejsce w kraju.

Opowieść o rzymskim jedzeniu wczoraj i dzisiaj chciałabym zacząć od historii. Jeśli chcecie bardzo dokładnie ją znać, polecam monografię pani Lidii Winniczuk pt: „Zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu”, wydaną w Warszawie w 1983 roku. My opowiemy ją w nieco uproszczonej, przystępnej formie, tak abyśmy mogli zająć się rzymskim jedzeniem współcześnie.

Początki kulinarne w Rzymie były bardzo skromne. Potrawy gotowano z produktów, które dostarczyła ziemia. Podstawowym daniem były papki nazywane pultes, najprościej mówiąc było to rozgotowane zboże – proso, jęczmień, pszenica.

Dlatego Włosi samych siebie nazywali wówczas Papkojadaczami – Pultifagonides. Kultura kulinarna zaczęła się na poważnie rozwijać dopiero w III w p.n.e.

U Rzymian ustalone były trzy posiłki w ciągu dnia: wcześnie rano – pierwsze śniadanie ientaculum, drugie śniadanie (lub lunch) prandium i obiad – spożywany w godzinach popołudniowych – cena (dziś słowo to oznacza kolację). Obiad spożywano z należytym pietyzmem i szacunkiem do pożywienia w pomieszczeniu głównym. W czasach najdawniejszych do posiłków zasiadano przy stołach, później mężczyźni zaczęli zajmować pozycję półleżącą na sofach, a kobiety siedziały nadal przy stołach, albowiem w wykonaniu kobiet pozycja półleżąca uznana została za nieelegancką. Potrawy roznosili niewolnicy, a jadło się palcami. Znano jednak już łyżkę i nóż. Z czasem pojawiły się serwetki do wycierania ust oraz serwety do nakrywania stołów.

Obiad miał trzy zasadnicze części. Na początku gustus lub gustatio – przekąski. Do picia podawano mulsum czyli wino zaprawione miodem, następnie podawano dania główne mięsne lub rybne. Na koniec podawano deser, zwany secundae mensae. Najczęściej były to owoce, orzechy i ostre przysmaki. Warto dodać, że desery najczęściej były obecne u bogatych rzymian. Biedni mieszkańcy insuli jedli jedynie warzywa, a mięso składali w ofierze bogom.

W Rzymie od samego początku ważną rolę odgrywał chleb oraz warzywa, owoce i przyprawy. Warzywem, które było bardzo popularne w Rzymie był czosnek (allium). Rzymianie czosnek uprawiali w specjalnych ogrodach tzw. Alliotum. Hipokrates zalecał roślinę jako lekarstwo w schorzeniach układu pokarmowego i oddechowego. Inni medycy zalecali stosować allium jako panaceum na trąd, choroby umysłowe, zatrucia, złe uroki i zaklęcia. Wzmacniał on sprawność bojową żołnierzy na polu bitwy (powszednim pożywieniem żołnierzy było tzw. moretum, czyli ser ziołowy sporządzony z utartego czosnku z octem, oliwą i orzechami), wzmacniał wigor zarówno mężczyzn jak i kobiet w domowych pracach. Stosowano też ocet i obficie oliwę.

Z czasem na stołach pojawiały się owoce morza, specjalnie tuczone ślimaki czy ptactwo. Warto tu zauważyć, że starożytni jadali bociany (za Oktawiana Augusta), a za Tyberiusza podawano słowiki. Rzymianie uwielbiali faszerowane drozdy. Drozd po rzymsku był faszerowany przez gardło, bez patroszenia. Jadano też inne ptaki, których spożywanie nie przyszłoby nam do głowy: mewy, kawki, wrony, kruki, łabędzie, łyski i pawie. W kuchni bogatych Rzymian znajdował się specjalny pojemnik do tuczenia koszatek. Tuczono je orzechami, żołędziami, kasztanami. Faszerowane koszatki (myszowate gryzonie – glis, gliris) były prawdziwym rarytasem.

Farsz na nadzienie robiono najczęściej z wieprzowych kiełbas doprawionych pieprzem i orzechami. Koszatki smażono zaś w miodzie. Podobno ich uszy miały tendencję do zbytniego przypalania się.

Wszystko to było popijane włoskim winem. Jego typy i rodzaje podaje Horacy w swych pieśniach. Samo wino należało do artykułów codziennego użytku. Był stały przydział wina dla niewolników- tego gorszego robionego z wytłoczyn. Najsławniejszym chyba winem Rzymu był falern, która to nazwa obejmuje gatunki produkowane na obszarze rozciągającym się od południowych granic Lacjum po rzekę Wolturnus, a ściślej od siedemnastej mili Via Appia licząc od Kapui do szóstej mili tej drogi w stronę Sinuessy. Horacy i Katon Starszy Cenzor uwielbiali falernę, a Pliniusz Starszy uważał je za naturalne lekarstwo.

Do czasów nam współczesnych dotrwały opisy z czasów cesarstwa zmanierowanego życia, uczt, przyjęć, nawet z udziałem kobiet, wśród nich westalek. Przesadność w jedzeniu najczęściej była podyktowana chęcią popisania się swoimi możliwościami finansowymi, snobizmem. Próbując to ukrócić wprowadzono w życie ustawy- leges – które miały być pomocne w kontrolowaniu niepożądanych zachowań. Zanim ustawy objęły całe społeczeństwo, zabroniono używać wina kobietom. Kobiety w Rzymie i całym Lacjum nie piły mocnego wina zwanego temetum, a chcąc udowodnić swoją wstrzemięźliwość, całowały mężów „z języczkiem”. Piły wino słabe zwane lora, wyrabiane z rodzynek i zaprawiane żywicą. To od tego słowa (lora) pochodzi nasze polskie „lura” czyli bardzo słaby napój. Kobiety pijące miały złą opinię, a złapane na pijaństwie mogły zostać skazane na wyrok równy cudzołóstwu. Wino pijali Rzymianie, tak jak Grecy, rozcieńczone zimną wodą. W opisach libacji cezarów, a także w słynnej „Uczcie Trymalchiona” Petroniusza, czytamy, iż najzamożniejsi Rzymianie chłodzili wodę śniegiem lub kruszonym lodem, którego potężne bryły przywiezione z rejonów alpejskich chronili przed słońcem w głębokich ziemnych piwniczkach.

Obecnie w regionie Lazio dominują wina białe, stanowią one około 90% produkcji. Głównie uprawia się tu odmiany Trebbiano i Malvasia, ale także Greco i Bombino bianco. Z czerwonych spotkać można Cesanese, Sangiovese, Merlot, Montepulciano. Cokolwiek by to nie znaczyło, Lazio bywa określane Australią Włoch. Region Lacjum jest nierozerwalnie związany z białym winem. Przede wszystkim chodzi tu o Frascati i Marino oraz inne białe wina o odcieniu złota, które powstają na obszarze Castelli Romani, a także o słynne Est! Est!! Est!!! wytwarzane w Montefiascone, w północnej części Lacjum. Trzeba choć krótko wspomnieć o kolejnym „złocie” Lacjum – jego serach. Wśród serów dominuje Pecorino Romano DOP, który jest produkowany również na Sardynii i w południowej Toskanii.

Na terenie Lacjum znajduje się też część obszaru produkcji miękkiego sera z mleka bawolic Mozzarella di Bufala Campana DOP (główna część tego obszaru leży w regionie Kampanii), a oprócz tego jest tu produkowany także podobny do mozzarelli ser provatura wytwarzany z mleka owczego lub koziego. W regionie powstaje też ricotta – w wersji miękkiej lub solonej i suszonej, kiedy używana jest jako ser do tarcia.

Zapytacie, a inne trunki? O! Takie małe piwo? Starożytni uważali piwo za napój drugiej kategorii i raczej nim gardzili. Zarówno Tacyt jak i Pliniusz Starszy wspominają o powszechnym zwyczaju raczenia się przez Galów i Germanów „odurzającym trunkiem produkowanym z namaczanych ziaren”. Co ciekawe jednak w I wieku p.n.e. Juliusz Cezar w swoim dziele „O wojnie galijskiej” pisał o piwie galijskim. Ponieważ Cezar nie przepadał za rzymskim winem, więc on i jego żołnierze pijali dostępne na miejscu piwo, które zresztą niebywale im zasmakowało.

Jeśli się zastanawiacie, czy rzymianie mieli swoje przepisy, taką książkę kucharską, to odpowiedź jest twierdząca. Najbardziej znanym nam smakoszem rzymskim był Marek Gawiusz Apicjusz, żyjący za czasów panowania cesarza Tyberiusza. Jego dzieło „O sztuce kucharskiej ksiąg 10” („De re coquinaria libri X”) stało się najważniejszym źródłem dla poznania nawyków żywnościowych Rzymian. Dzieło to zawiera ok. 450 przepisów. Sam Apicjusz został zapamiętany jako wspaniały kucharz i organizator przyjęć. W dbałości o jakość potraw osobiście kontrolował czym są karmione zwierzęta idące pod nóż w jego kuchni. Od jego imienia w całym imperium rzymskim małe bułeczki oraz ciasta nazywano apikia. Podobno popełnił samobójstwo, gdy już nie mógł używać rozkoszy stołu.

Współcześnie biblią kucharską jest dla każdego Włocha książka Pellegrino Artusiego „La scienza in cucina e l’arte di mangiar bene”, wydana w Polsce pod tytułem „Włoska sztuka dobrego gotowania”. Wydana po raz pierwszy we Włoszech w Florencji w 1891 roku. Dlaczego jego książka z 790 przepisami okazała się tak wielkim sukcesem? Artusi nie odwoływał się, jak jego poprzednicy, do kuchni francuskiej, tak uwielbianej przez ówczesną klasę wyższą, lecz podkreślał bogactwo kultury i smaku rodzimych Włoch. Unikał terminów francuskich bardzo popularnych w tamtych czasach w książkach kulinarnych pisanych głównie dla profesjonalnych kucharzy. Autor, dzięki swej bogatej kolekcji włoskich przepisów, zjednoczył Włochów również kulinarnie. Włosi, chcąc uczcić Artusiego i jego dorobek, oddali do dyspozycji fanów włoskiej kuchni całą stronę poświęconą kucharzowi. I tak pod adresem http://www.pellegrinoartusi.it/ znajdziecie wydarzenia, degustacje, eventy powiązane z Artusim.

Mądrzejsi o tą wiedzę lądujemy w Rzymie, zwiedzamy pierwsze pół dnia i głodni w czasie lunchu – godziny 12.00-15.00, postanawiamy coś zjeść. Wybór jest ogromny, nazwy jeszcze bardziej zawiłe. Więc wyjaśnijmy sobie jedną sprawę, gdzie jeść. I tu znajdziecie w Internecie pomocną dłoń. Otóż mamy w Rzymie następujące rodzaje miejscówek z jedzeniem:

– Ristorante – to prawdziwa restauracja, można tu spotkać kelnerów nieco bardziej elegancko ubranych i można spodziewać się nieco wyższych cen w menu. Kuchnia włoska wcale nie musi być tu normą.

– Trattoria – nieco mniej formalna- zasadniczo to nie haute cuisine?. Nastawiona na stałą klientelę, podawane dobre domowe wino, często swojska oliwa. Atmosfera rodzinna, ponieważ prowadzona od pokoleń przez tą samą rodzinę. Może się zdarzyć, ale to najczęściej na obrzeżach miasta, że nie dostaniecie drukowanego menu, a właściciele zapytają się na co macie ochotę albo co szef kuchni poleca.

– Osteria – bardzo nieformalne miejsce, tańsze z bardzo krótkim menu. Kuchnia domowa, prosta.

W barach poza przekąskami czy panini raczej nic nie zjecie. Tutaj pijemy kawę lub aperitivo. Ale jeśli chcecie kupić wino to pójdziemy do Enoteki (Enoteca), tam też posiedzicie i po prostu napijecie się wina. Czasem i tutaj dostaniecie małe przekąski lub niewielki wybór dań gorących – mnie zaserwowano warzywne spaghetti, ale to było na Sycylii i jestem im w stanie to wybaczyć?

Pizzę zjecie w klasycznej pizzerii, ale tak samo dostaniecie ją w trattorii czy osterii, jeśli spotkacie okienko z pizzą na kawałki będzie to Pizza al taglio lub Pizza rustica. W Rzymie znajdziecie też Tavola calda – bary samoobsługowe. Najczęściej znajdują się przy dużych firmach, organizacjach międzynarodowych, jednostkach policji czy wojska. Ceny bardzo przystępne – płaci się od 8 do 15 euro i je się spośród przygotowanych dań. Z jednej strony bardzo dobra opcja dla pracujących do późna, z drugiej wierzcie mi, że jeśli przy takim żywieniu nie zaczniecie się ruszać, nadwaga murowana. Mówię z doświadczenia?

Mamy jeszcze okienka z pieczonymi kurczakami nazywane „Polleria” i budki serwujące prosty street food nazywany Rosticceria.

Zanim przejdę do typowo rzymskiego menu jeszcze odpowiedź na ważne pytanie: czy w Rzymie można zjeść źle? Ależ oczywiście!!! Oprócz knajpek prowadzonych przez osoby, które fantazjują na temat włoskiej kuchni, po tak zwane żywienie zbiorowe. W naszym rozumieniu stołówki zakładowe mają jedną zaletę -cenę posiłku- jakość jak na zdjęciu. Myślę, że w tym przypadku niestety najgorsze jest stałe powtarzalne menu bez możliwości szaleństwa.

Więc co jeść? Opisów typowo rzymskich menu znajdziecie w Internecie naprawdę sporo i dowiecie się co w Rzymie się jada. Podeszliśmy do tematu nieco inaczej – od strony ciekawostek i tego czego nie znajdziecie na co dzień w opisach rzymskiego jedzenia.

Zacznijmy od podstawy, czyli Supplì. To smażona w głębokim tłuszczu kulka ryżowa – nie mylić z sycylijskim arancini – jest robiona z pomidorowym ragù, pokryta bułką tartą i zawiera ser mozzarellę.

Supplì serwują pizzerie, tavole calde i pizze al taglio. Według legendy supplì miały skromne początki. W XIX wieku było to danie biedoty rzymskiej, podawane z podrobami kurczaka, dopiero póżniej zastąpionymi przez ragù. Pierwotnie serwowane na ulicy i dopiero w 1870 roku, Trattoria della Lepre na Via dei Condotti zaczęła podawać danie swoim klientom, jednak ser mozzarella dodano do potrawy dopiero w XX wieku. Pierwszy drukowany przepis na supplì został opublikowany w 1929 roku w „La cucina Romana” przez Adę Boni z domu Giaquinto – włoską szefową kuchni, redaktorkę czasopisma, pisarkę kulinarną i autorkę książek. Jej najsłynniejsza książka, „Il talismano della felicità” została wydana w 1928 roku i jest uważana za jedną z klasycznych włoskich książek kucharskich. Książka „La cucina romana”, została napisana by ratować tradycyjną kuchnię rzymską. Co ciekawe w tej książce nie wspomina się ani słowem o drugim bardzo znanym daniu czyli spaghetti alla carbonara.

Co prawda teorii dotyczących etymologii nazwy jest sporo, to jednak najbardziej prawdopodobne jest, że nazwa pochodzi od włoskiego słowa „carbonaro” – co oznacza węglowy. Uważa się zatem, że danie było serwowane jako obfity posiłek dla pracowników górnictwa. Niektóre brytyjskie monografie wprost tłumaczą je jako „spaghetti górnika”. Natomiast źródła amerykańskie bardziej zbliżają się do teorii, że danie było serwowane Karbonariuszom. Byli to członkowie włoskiego tajnego stowarzyszenia skierowanego przeciw siłom okupacyjnym w okresie wojen napoleońskich, które przekształcając się w ruch rewolucyjny odegrało dużą rolę w procesie zjednoczenia Włoch. Nazwa spaghetti alla carbonara jest niezarejestrowana przed II Wojną Światową. Potwierdzona zostaje w roku 1950, kiedy to przepis zostaje opisany we włoskiej gazecie La Stampa jako danie szczególnie poszukiwane przez amerykańskich oficerów po wyzwoleniu Rzymu. Gazeta opisała danie jako typowo rzymskie i smakujące Amerykanom, ponieważ zawierało bekon i jajka. Kolejnym słynnym rzymskim daniem jest pasta al’Amatriciana.

 Na samym początku był starożytny, tradycyjny przepis na sos do makaronu o nazwie „gricia” lub „griscia”. Nadal popularne dziś w środkowych Włoszech danie Pasta alla Gricia jest przygotowywane z oliwą z oliwek, guanciale – to jest włoski policzek wieprzowy w składzie podobny do boczku,  bardzo aromatyczny, czarnym pieprzem i serem pecorino. Podobno była powszechnie jedzona przez pasterzy okolicy Grisciano, małej wioski w pobliżu Accumoli.

Według niektórych źródeł, ludzie z Amatrice dodali pomidory do Pasta alla Gricia, tworząc w ten sposób znaną nam Amatricianę. Magiczny dodatek miał miejsce, jak się wydaje, między końcem XVIII a początkiem XIX wieku, w latach wojen napoleońskich (1798-1814), kiedy przepis podróżował razem z żołnierzami wysiedlonymi z jednego zakątka Włoch do drugiego. Inni uważają, że pomidory zostały dodane do Pasta alla Gricia już w Rzymie.

Pierwsza pisemna wzmianka o sosie Amatriciana pochodzi z dzieła słynnego rzymskiego szefa kuchni Francesco Leonardiego pod nazwą „L’Apicio moderno, ossia l’arte di apprestare ogni sorta di vivande” wydanej w Rzymie w 1970 roku.

Francesco pochodził z Rzymu, ale jego kulinarna praktyka odbyła się w Paryżu, w połowie XVIII wieku, w kuchni marszałka Louisa Françoisa Armanda du Plessis, księcia de Richelieu. Następnie powrócił do Włoch, aby pracować w Neapolu dla Michele Imperiali, księcia Francavilla i markiza Orii. W 1772 został zatrudniony przez kardynała De Bernisa, francuskiego ambasadora w Watykanie. Podróżował po całej Europie z generałem Ivanoviciem Shouvaloffem, Wielkim Chamberlainem Rosji, a w 1778 roku udał się do Petersburga. Tutaj został szefem kuchni księcia Grigorija Grigorevic Orloffa, a po jego śmierci w 1783 roku, osobistym szefem kuchni i mistrzem ceremonii cesarzowej Katarzyny II. Ze względu na trudny klimat Leonardi opuścił Rosję i wrócił do Włoch. W 1791 roku wrócił do Rzymu, pracując jako osobisty kucharz kardynała De Bernisa. Po 1806 pracował jako mistrz ceremonii u papieża Piusa VII. Leonardi był pierwszym wielkim szefem kuchni, który regularnie używał pomidorów i twierdził, że wynalazek klasycznej neapolitańskiej kombinacji makaronu z pomidorami jest jego własnym. Kiedy Leonardi opublikował „L’Apicio moderno”, stwierdził, że rozpoczyna pracę nad kolejnym trudnym dziełem, był to „Dizionario ragionato degli alimenti” – słownik żywności z adnotacjami, z których znane są tylko trzy tomy do litery E. Słownik został opublikowany w Rzymie w 1795 roku przez Paolo Giunchi. Kolejną publikacją Leonardiego była „Gianina, ossia la cuciniera delle Alpi”, wydana w 1817 roku. W zasadzie jest to jednak remake „L’Apicio moderno”, który ponownie został wydany w 1862 roku pod nowym tytułem „Il cuciniere perfetto italiano”. Leonardi dodał wprowadzenia poświęcone zadaniom mistrza ceremonii, oraz jak serwować dobrze potrawy. Dlaczego publikacje Leonardiego są takie istotne dla kuchni włoskiej? Mając budowę łacińskiego traktatu, próbują nadać nowy „narodowy” wymiar kuchni włoskiej, podzielonej na regiony. Publikacja, mimo że na początku odnosi się do kuchni francuskiej, jest pierwszą próbą przedstawienia w jaki sposób zmieniała się kuchnia włoska na przestrzeni wieków. Jakie znaczenie mają lokalne i regionalne tradycje, powodujące ożywienie autentycznej kuchni włoskiej. To właśnie silne powiązanie między gastronomią a okolicą i położeniem restauracji sprzyja różnorodności i bogactwu, które do dziś charakteryzują tą kuchnię.

Wróćmy jednak do naszej Amatriciany. Możemy z całą pewnością stwierdzić, że ten typ sosu jest następcą dania Pasta alla Gricia, a mieszkańcy miasteczka Amatrice, dodając do niego pomidory, uzyskali dzisiejszy niebywały, wręcz kultowy smak.

Pasta all’Amatriciana – a nawet „matriciana”, jak mówią w Rzymie z powodu aferezy, zjawiska fonetycznego, które ma miejsce, gdy głoska lub sylaba na początku słowa zanika – jest silnie związana ze stolicą Włoch, nawet jeśli, jak widzieliśmy, nie pochodzi z jego ulic. Po prostu danie, podobnie jak ludzie, wyemigrowało z Amatrice, do zgiełku ulic stolicy. Ludzi, którzy emigrowali z Amatrice nazywamy Amatriciani, to oni sprzedawali swoje produkty, sery i wędliny mieszkańcom Rzymu. Z czasem, kiedy upadła hodowla owiec znaleźli oni zatrudnienie w restauracjach. Amatriciani było tak wielu, że niektóre obszary Rzymu zostały nazwane na ich cześć np.: nowoczesny Piazza Lancellotti był na przykład kiedyś znany jako Piazza de’ Matriciani. Pierwsza historyczna restauracja amatriciano w mieście została otwarta w pobliżu Piazza Navona w 1860 roku i została nazwana Il Passetto.

Amatriciana to proste danie, zwierciadło tradycji pasterskiej, z której się narodziła. Podstawowe składniki są takie same dla wszystkich regionów Włoch, są to: sos pomidorowy, guanciale i pecorino. Do sosu pomidorowego stosuje się pomodori pelati – te, które kupujemy w puszce lub pomodoro San Marzano – pyszna odmiana pomidorów śliwkowych. Zawsze jest Pecorino Romano a guanciale jest zawsze lokalne. Czasem dodaje się odrobinę białego wina i papryczki chili do smaku. W Rzymie najczęściej Amatriciana podawana jest z makaronem bucatini, ale również z tradycyjnym spaghetti.

Rzym współcześnie słynie z podrobów, więc jeśli w karcie dań zobaczycie Trippa alla romana – to będą to flaki wołowe w sosie pomidorowym.

Możecie też spotkać się z Coda alla vaccinara czyli ogonem wołowym lub podrobami jagnięcymi z karczochami (coratella d’ abbacchio con i carciofi). Oczywiście wszystko zależy od tego na co macie ochotę w danym momencie

Na koniec jeszcze jedna krótka historia, czyli lody – gelato.

 Historia włoskich lodów zaczyna się ponad trzy tysiące lat temu, kiedy ludzie w starożytnym Rzymie zbierali śnieg i lód z gór, aby połączyć go z owocami lub innym aromatem i zrobić pyszny mroźny deser. Gelato, jak wiemy, stało się specjalnością rzemieślników w północnych Włoszech w latach dwudziestych. Miasto Varese w pobliżu Mediolanu twierdzi, że jest miejscem w którym powstała pierwsza gelateria.

Obecnie włoskie lody należą do jednych z najlepszych na świecie. Polecamy Wam te gelaterie, w których znajdziecie napis Produzione Propria lub Artigianale co oznacza, że jest to produkt rzemieślniczy. W innym przypadku lody będą zbyt kolorowe, piana nazbyt sztywna, będą dodawane stabilizatory i konserwanty.

Podsumowując co jeść w Rzymie? Kochani co chcecie! Im bardziej zagubicie się w Wiecznym Mieście tym na ciekawsze kulinarnie miejsca zapewne traficie. Czego Wam z całego serca życzymy!

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Bibliografia:

• Bardel Michał, Wielkie żarcie w oczach Petroniusza, czyli o rzymskich zbytkach w dziedzinie jedzenia i picia, „Miesięcznik ZNAK”, październik 2007;
• Berdowski Piotr, Garum – przysmak Rzymian, „Mówią Wieki”, 2006, z. 12;
• Hays Jeffrey, Wine in Ancient Rome, 2008;
• Piszczek Zdzisław (red.), Mała encyklopedia kultury antycznej, Warszawa 1983;
• Pliniusz Starszy, Historia Naturalna, XIV oraz XXIII;
• Winniczuk Lidia, Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, PWN, Warszawa 1983;
• https://imperiumromanum.pl/spoleczenstwo/zwyczaje-zywieniowe-rzymian/

Artykuł „Delizie romane” – rzymskie przysmaki wczoraj i dziś pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.

Ostatnio wpadł mi w ręce angielskojęzyczny tekst pod wymownym tytułem: „Gdzie się zaręczyć w Rzymie”? I tak sobie pomyślałam, biorąc pod uwagę, że nasze włoskie przyjęcie zaręczynowe odbyło się w Rzymie w restauracji teksańsko-meksykańskiej, to chyba nie powinnam się tym tematem zajmować ?. A jednak zbliżają się walentynki – ulubiona pora każdego zakochanego. Dlatego jeśli któremuś mężczyźnie, w przypływie emocji, wpadnie do głowy pomysł zabrać Was – drogie Panie – do Rzymu, oto kilka subiektywnych propozycji na romantyczne uniesienia w Wiecznym Mieście.

Moje pierwsze Walentynki w Rzymie były straszne dlatego, że wylądowałam 13 lutego i jedyne co mnie ucieszyło, to ówczesna temperatura, czyli plus 16 stopni (wylatywałam przy minus 13 z Warszawy). Reszta była dramatem. Zanim znalazłam moją pracę zdążyłam się zgubić sześćset razy, nie mogłam się dogadać i bardziej myślałam, jak się nie załamać, niż jak przeżywać romantycznie Rzym. Każde kolejne były lepsze, dlatego jeśli moje kochane Panie macie oczekiwania i marzenia na opcję „full romantic” w Rzymie – proszę bardzo, krótki przewodnik. Powinien „przez przypadek” trafić do Waszego mężczyzny, tak na zasadzie- a czytałeś ten tekst kochanie? ?

Oczywiście Walentynki w Rzymie zależą od tego, ile mamy w portfelu, jednak nie chcę Wam doradzać miejsc w stylu amerykańskiego blogera proponującego kolację na dachu hotelu z widokiem na Colloseum, za którą zapłacicie 200 Euro od osoby i się nie najecie. Chcę wam pokazać darmowe miejsca, ale jeśli jednak pójdziecie na skróty i Wasze Walentynki to będzie wrzucanie pieniążków do Fontanny Di Trevi to i tutaj można najdroższą nam osobę zaskoczyć.

Wszyscy to znacie: wrzuć pieniążek a wrócisz do Rzymu – noo nie do końca z tym rzucaniem tak jest. Legenda głosi, że wrzucenie pojedynczej monety sprawi, że z pewnością jeszcze kiedyś wrócimy w to miejsce. Wrzucenie 2 monet gwarantuje romans. Natomiast, kto wrzuci 3 monety może spodziewać się szybkiego zakochania i ślubu. Po prawej stronie fontanny di Trevi, tuż pod kamienną wazą stojącą na murze, znajdziecie małe źródełko wody pitnej zwane Fontanną Zakochanych – Fontana degli Innamorati. Jeśli wybranek napije się tej wody z waszych dłoni, wówczas do końca życia Was nie opuści.

Bez dwóch zdań Rzym romantyczny to Rzym z perspektywy wzgórz, najlepiej wieczorem.

Pierwszy widok z tej perspektywy, to ten z tarasu w Ogrodzie Pomarańczowym – Giardino degli Aranci na Awentynie.

Jednak lubię to miejsce nie za same pomarańcze i cyprysy czy widok na kopułę Bazyliki w Watykanie. Zanim przejdziecie do ogrodu, musicie koniecznie wejść do najważniejszego kościoła zakonu dominikanów – Bazyliki świętej Sabiny na Awentynie.

Jest to jedna z najważniejszych bazylik wczesnochrześcijańskich w Rzymie. Nie znajdziecie tu barokowego przepychu, złoceń, jest przejmująca cisza, bardzo mało turystów i nastrój. Przed wejściem do kościoła po lewej stronie znajdziecie drewniane cedrowe drzwi, składające się z 18 paneli.

Pierwszy z nich po lewej stronie to najstarsze przedstawienie ukrzyżowanego Chrystusa w ikonografii. Naprzeciwko drewnianych drzwi znajduje się dziurka w murze, przez którą można zobaczyć ogród dominikanów i słynne drzewko pomarańczowe według legendy zasadzone przez samego św. Dominika. To właśnie pomarańcze z tego drzewka zostały przerobione na marmoladę przez św. Katarzynę ze Sieny i wysłane papieżowi w niewoli awiniońskiej, co miało nakłonić go do powrotu. Miejsce jest bardzo klimatyczne, a sama świątynia często wybierana jest przez młode pary na miejsce ich ślubu.

Jeśli wasza ukochana będzie koniecznie chciała spróbować pomarańczy zebranej z Ogrodu Pomarańczowego raczej jej to odradzajcie. Pomarańcza ta, choć niezwykle zdrowa, jest bardzo gorzka.

Działa przeciwdepresyjnie, przeciwlękowo, uspokajająco i relaksująco. Ponadto przyspiesza przemianę materii i przyswajanie składników pokarmowych (to ekstrakty z tej pomarańczy dodawane są do rzymskich win domowych z przymrużeniem oka nazywanych „odchudzającymi”). Dodatkowo działa bakteriobójczo i uszczelnia ścianki naczyń włosowatych. Same plusy…. tylko ten smak…. bleee ? Na koniec jeszcze jedna ciekawostka. To z tego gatunku pomarańczy (choć nie w Rzymie a w Wenezueli i na Haiti) wytwarza się słynny likier Curaçao oraz olejki służące do produkcji perfum.

Drugim romantycznym spacerem, polecanym szczególnie wieczorem, jest spacer po wzgórzu Janikulum. Przed zdobyciem tego najwyższego wzgórza można podejść do mniej znanej siostry Fontanny di Trevi, a mianowicie Fontanny Acqua Paola.

Fontanna, podobnie jak di Trevi, wzorowana jest na antycznych łukach triumfalnych. Jest dwukondygnacyjna. W dolnej, centralnej części składa się z trzech łuków arkadowych flankowanych po bokach mniejszymi łukami. W filary podtrzymujące łuki wkomponowano 6 kolumn: 4 z czerwonego granitu, pochodzące z dawnej bazyliki św. Piotra oraz 2 z szarego granitu.

Poziom drugi to wielka inskrypcja honorująca Pawła V Borghese zwieńczona papieskim herbem podtrzymywanym przez „Anioły” autorstwa Ippolito Buzio. Na rogach dostrzeżemy również symbole herbowe rodu Borghese: smoki i gryfy (według innych źródeł to orły).

Przechodząc wyżej dojdziemy do szczytu wzgórza, na którym jest pomnik Garibaldiego.

Z tarasów widokowych z jednej strony zobaczymy widok na Stary Rzym, z drugiej na Watykan.

Schodząc ze wzgórza dojdziemy spacerkiem na kolację na Trastevere. To kolejne magiczne miejsce pachnące dobrym jedzeniem, winem, otwartymi do rana lokalami i typowo włoską atmosferą (post jest pisany w dobie pandemii, więc obecnie radzimy sprawdzać wytyczne władz dotyczące otwarcia lokali gastronomicznych).

Jeśli jednak nie jesteście nocnymi markami polecam wam atrakcję Paint. Sip. Enjoy. Wine Party. Za 55 Euro od osoby na CORSO VITTORIO EMANUELE II, w XVII-wiecznym budynku odbędziecie przyspieszony kurs malarstwa połączony z degustacją wina i pizzy. Przed przyjazdem do Rzymu warto sprawdzić, czy odbywają się w tym terminie eventy w stylu pizza weekend, sushi weekend itp. Wówczas kupujemy wejściówkę na imprezę, w cenie której mamy np. 12 kawałków pizzy lub sushi.

Mówiąc o punktach widokowych w Rzymie, muszę wspomnieć jeszcze o jednym z nich, mimo faktu, że nie jest za darmo, to jednak warto z niego skorzystać, a widok jest niesamowity. Mowa tu o tarasie na Ołtarzu Ojczyzny (Monumento Nazionale a Vittorio Emanuele). Z wysokości ok. 80 m nad poziomem placu Weneckiego widać praktycznie całe centrum miasta, a szczególnie jego antyczną część z Forum Romanum, Palatynem i Koloseum. Cena biletu to 7 euro, ale widoki wynagradzają te drobne niedogodności finansowe.

Wróćmy jednak do darmowych atrakcji. Z Trastevere niedaleko do najbardziej romantycznego z rzymskich mostów – Ponte S. Angelo.

Ten wyjątkowy most ozdobiony jest wieloma rzeźbami aniołów, które nadają mu niespotykany charakter. Warto wybrać się tu na spacer i dokładnie przyjrzeć się każdej z nich. Wieczorem most jest pięknie oświetlony. W dzień wrażenie niestety psują handlarze, dlatego moim zdaniem warto jednak pospacerować się tutaj po zachodzie słońca. Jest jeszcze słynny Ponte Milvio – Most Zakochanych.

To tutaj zakochane pary wieszały kłódki na lampach i barierkach mostu.

Zwyczaj ten prawdopodobnie powstał we Florencji, kiedy uczniowie szkoły Sanità in Costa San Giorgio w przerwie wakacyjnej zabierali kłódki ze swych szkolnych szafek i zawieszali je na poręczach florenckiego mostu Ponte Vecchio. Tradycję tę przejęli z czasem zakochani i przenieśli ją do Rzymu, głównie za sprawą bestsellerowej powieści włoskiego pisarza Federica Moccia „Pragnę cię”. Opisał on historię młodych rzymian, którzy na znak miłości zawieszają kłódkę ze swymi imionami na Ponte Milvio – solidny i niezniszczalny symbol ich uczucia. W 2012 roku jedna z latarni pod ciężarem kłódek przewróciła się i władze Rzymu zabroniły tego procederu, proponując zakochanym wejście na stronę www.lucchettipontemilvio.com na której można zawiesić wirtualną kłódkę. Część zakochanych omija ten zakaz, wieszając nadal kłódki i wyrzucając kluczyki do Tybru, jest to jednak oficjalnie zabronione i uprzedzam, jeśli was złapią zostaniecie zatrzymani przez służby porządkowe.

Skoro już zwiedziliśmy romantyczny most to czas na jedną z najbardziej romantycznych uliczek w Rzymie, a mianowicie via Margutta, schowaną pomiędzy Piazza di Spagna i Piazza del Popolo. To tutaj w cieniu domu Felliniego znajdziemy galerie, studia rzymskich artystów i bardzo dużo zieleni. Tutaj warto zagubić się choć na kilka chwil.

Jeśli i tego wszystkiego będzie mało na koniec zostawiłam kwintesencję walentynek w Rzymie. No bo jak tu nie odwiedzić relikwii podobno jego samego – św. Walentego? Gdzie? W kościele zaraz przy Ustach Prawdy – Bazylice Santa Maria in Cosmedin. Pierwsza malutka świątynia stanęła tu już w VI wieku na ruinach antycznych zabudowań zwanych Statio Annonae. Był to dom zarządcy targu i jednocześnie antyczny ośrodek pomocy społecznej! Tu rozdawano jedzenie biednej części społeczeństwa. Legenda głosi jednak, że w tym miejscu stał wcześniej Ołtarz  Herkulesa. W ołtarzu mieszczącym się w nawie lewej przechowywany jest relikwiarz z czaszką i kośćmi św. Walentego.

Wbrew pozorom, nie jest to patron zakochanych ? Żył na przełomie II i III wieku, był biskupem Terni. Został ścięty w czasie prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Klaudiusza II Gockiego. Myliłby się jednak ten, kto uznałby, że zginął w obronie wiary. Cesarz Klaudiusz II zabronił wchodzić w związki małżeńskie mężczyznom w wieku 18 – 37 lat, gdyż wierzył, że nie mając rodzin będą lepszymi legionistami. Biskup Walenty błogosławił jednak takim związkom i udzielał młodym ślubów. Za to początkowo trafił do więzienia, gdzie zakochał się w córce jednego ze strażników więziennych. Dziewczyna była niewidoma, ale ponoć pod wpływem pocałunku Walentego odzyskała wzrok. Gdy doszło to do uszu cesarza, ten nakazał Walentego zabić. W dniu egzekucji, Walenty napisał pożegnalny list do swej ukochanej kończąc go: „Od Twojego Walentego”. To dlatego dziś kartki walentynkowe podpisujemy właśnie w taki sposób ? Walenty został ścięty 14 lutego 269 r. Święty Walenty jest tak naprawdę patronem ludzi obłąkanych, chorych na nerwice oraz epilepsję. Na obrazach najczęściej przedstawia się go w stroju księdza z kielichem w jednej i mieczem w drugiej ręce, podczas uzdrawiania młodego chłopca z padaczki. Relikwie świętego umieszczone w tym kościele są prawdopodobnie autentyczne. Jednak w wielu miejscach Europy znajdują się fragmenty jego ciała. Gdyby je złożyć w całość, pewnie uskładałyby się ze trzy kościotrupy ?Relikwie św. Walentego poza Rzymem możemy oglądać w: Samborze, Dublinie, Roquemaure, Wiedniu, Balzan, Glasgow czy Birmingham.

Podsumowując trzeba zadać sobie pytanie: w czym i gdzie tkwi ten sukces rzymskiego romantyzmu? Przede wszystkim oczywiście to świetny zabieg marketingowy, który wzmocniony został obrazami popkultury, filmami takimi jak „Rzymskie wakacje” czy „La Dolce Vita”, „Zakochani w Rzymie” Woodego Allena, „Jedz, módl się i kochaj” czy „Gladiator”. To również aura tajemniczości, długiej historii miasta i atmosfery. Oczywiście powiecie, że dzisiejszy Rzym to multikulturowe zbiorowisko, w hałasie którego trudno znaleźć spokój i kontemplować romantyzm. Części z Was zapewne będą przeszkadzali nachalni handlarze, imigranci czy inni turyści. Cóż mogę powiedzieć, każdy może odnaleźć tu coś dla siebie, wystarczy chcieć. Mój romantyczny Rzym to ławka z widokiem na Coloseum, to dobre lody i pizza we dwoje, to niespieszne zagubienie się w Rzymie, czego każdemu czytelnikowi serdecznie życzymy?

——————————-
Podoba Ci się Spacerownik po Rzymie? Postaw nam kawę, przy kawie teksty szybciej się piszą

Bibliografia:

• Valeria Arnaldi, Roma romantica: Sulle orme dell’amore, Roma 2019;
• Federico Gizzi, Le chiese medievali di Roma, Roma 1998;
• Claudio Rendina, Enciclopedia di Roma, Roma 2005.

Artykuł „Ti amo” czyli rzymskie walentynki pochodzi z serwisu Zagubieni w Rzymie.